دنبال چيزى مىگرديد كه به خاطر آن ايمان بياوريد ، و آن چيز غير از اجبار و الزام چيز ديگرى نيست ، پس اينكه گفتيد : * ( « ما نَراكَ إِلَّا بَشَراً مِثْلَنا » ) * در حقيقت درخواست اجبار از شما است ، و در دين خدا اجبار نيست .
و اين آيه از جمله آياتى است كه اكراه را در دين خدا نفى كرده و دلالت مىكند بر اينكه مساله اجبار نكردن ، خود يكى از احكام دينى است كه در همه شرايع و حتى قديمىترين آنها كه شريعت نوح ( ع ) است تشريع شده و تا به امروز نيز به قوت خود باقى بوده و نسخ نگرديده است .
از آنچه گذشت روشن گرديد كه آيه شريفه كه مىفرمايد : * ( « يا قَوْمِ أرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ . . . » ) * ، جواب اين گفته كفار است كه گفتند : * ( « ما نَراكَ إِلَّا بَشَراً مِثْلَنا » ) * ، بنا بر اين ، فساد گفتار بعضى از مفسرين كه آن را پاسخ از جمله * ( « بَلْ نَظُنُّكُمْ كاذِبِينَ » ) * دانستهاند و همچنين گفتار جمعى ديگر كه آن را جواب از جمله * ( « وَما نَراكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَراذِلُنا بادِيَ الرَّأْيِ » ) * گرفتهاند « 1 » ، و نيز گفتار جمعى ديگر كه آن را جواب از جمله * ( « وَما نَرى لَكُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ » ) * گرفتهاند « 2 » روشن مىگردد و ديگر حاجت به آن نيست كه با متعرض شدن كلمات آنان و رد آنها بحث خود را طول دهيم .
* ( « وَيا قَوْمِ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه مالًا إِنْ أَجرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّه » ) * منظور آن جناب در اين جمله اين است كه از تهمتى كه به وى زده و دروغگويش خواندند پاسخ دهد ، چون لازمه تهمت آنان اين بود كه دعوت آن جناب وسيله و طريقه اى باشد براى جلب اموال مردم و ربودن آنچه دارند به انگيزه طمع ، و وقتى نوح ( ع ) در طول دعوتش چيزى از مردم نخواهد ، و اعلام كند كه چيزى از شما نمىخواهم ، ديگر كفار نمىتوانند او را متهم كنند .
* ( « وَما أَنَا بِطارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ وَلكِنِّي أَراكُمْ قَوْماً تَجْهَلُونَ » ) * اين جمله پاسخ از آن گفتار مشركين است كه گفته بودند : * ( « وَما نَراكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَراذِلُنا بادِيَ الرَّأْيِ » ) * « 3 » ، و در اين پاسخ ، تعبير زشت كفار از مؤمنين را كه آنان را به عنوان تحقير و تنقيص ، اراذل خواندند مبدل كرد به تعبير محترمانه * ( « الَّذِينَ آمَنُوا » ) * تا در مقابل تحقير كفار ، ايمان مؤمنين را تعظيم نموده ، به ارتباطى كه مؤمنين با پروردگار خود دارند اشاره
هامش
( 1 و 2 ) مجمع البيان ، ط بيروت ، ج 3 ، ص 140 و 141 .
( 3 ) آنها توقع داشتند كه نوح ( ع ) افراد بى بضاعت را كه به وى ايمان آورده بودند از خود براند ، ولى ايشان در پاسخ فرمود : هرگز اين كار را نخواهم كرد .