« 1 » و نيز آمده كه * ( « إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَراذِلُنا بادِيَ الرَّأْيِ » ) * « 2 » . و نيز آمده كه : « قالُوا أنُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الأَرْذَلُونَ » « 3 » ، و كلمه « ارذلون » جمع « ارذل » است « 4 » .
و در مجمع البيان آمده كه كلمه « رذل » به معناى پشيز و حقير از هر چيز است و جمع آن « ارذل » - با ضمه ذال - به معناى رذلها است ، آن گاه همين جمع را بار ديگر جمع بسته و گفتهاند « أراذل » ، مثل اينكه مىگويى « كلب و اكلب و اكالب » . البته احتمال هم دارد كه جمع كلمه « ارذل » - با فتحه ذال - به معناى رذلتر باشد ، كه در اين صورت مثل « أكبر » مىشود كه جمعش « اكابر » است .
صاحب مجمع گفته است : كلمه « رأى » به معناى رؤيت ( ديدن ) است ، در جمله « يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ » ، معناى « يرونهم مثليهم رؤية العين » را مىدهد ، يعنى جمعيت آنان را در چشم خود به اندازه دو برابر خويش مىديدند .
معناى ديگر اين كلمه ، نظريه اى است كه آدمى در باره امرى مىدهد ، كه در اين صورت جمع آن « آراء » مىآيد « 5 » .
و راغب در مفردات خود كلمه « بادى الرأى » را به معنى رأى ابتدايى و يا به عبارت ديگر نظريه بدوى و خام گرفته است ، بعضى آيه را به صورت « بادى » - بدون همزه ، بر وزن شادى - قرائت كردهاند كه معناى ظاهر را مىدهد ، و كلمه « بادى الرأى » معنايش نظريه دادن بدون تفكر است . « 6 »
و در جمله « بادى الرأى » دو احتمال هست :
احتمال اول اينكه قيد باشد براى جمله « هم أراذلنا » ، كه در اين صورت معناى دو جمله چنين مىشود : « ما به جز افراد پستى كه رذالتشان در ظاهر نظر يا در اول نظر پيدا است نمىبينيم كسى تو را پيروى كرده باشد . »
احتمال دوم اينكه قيد باشد براى جمله « اتبعك » كه در اين صورت معناى جمله
هامش
( 1 ) بعضى از شما تا پستترين مراحل زندگى برگردانده مىشويد . « سوره نمل ، آيه 70 »
( 2 ) مگر مشتى از افراد - كه هر كس آنها را ببيند در همان نظر اول مىفهمد - كه افراد پست ما هستند . « سوره هود ، آيه 27 »
( 3 ) گفتند آيا به تو ايمان بياوريم در حالى كه پستترها پيرو تو شدند ؟ . « سوره شعراء ، آيه 111 »
( 4 ) مفردات راغب ، ص 199 ، چاپ ايران .
( 5 ) مجمع البيان ، ج 5 ، ص 154 ، چاپ ايران .
( 6 ) مفردات راغب ، ص 35 ، چاپ ايران .