* ( « ما نَراكَ إِلَّا بَشَراً مِثْلَنا » ) * را اينطور بيان كردهاند كه صاحبان اين سخن نوح ( ع ) را از نظر وزن اجتماعى با خود برابر دانسته و آن گاه نتيجه گرفتهاند كه چه دليلى دارد كه ما تابع او باشيم .
اين مفسر در تفسير جمله مذكور گفته كه : كفار ، دعوت نوح ( ع ) را با چهار دليل سست و باطل ، رد كردند كه يكى از آن ادله اين بود كه وى مثل خود آنان يك بشر است ، و از اين دليل نتيجه گرفتهاند كه وى بطور اجمال برابر با ايشان است . و اين دليل كفار دلالت مىكند كه نوح ( ع ) از نظر خاندان و از نظر شخص خودش از طبقه عامه مردم و يا نزديك به آنان بوده نه از اشراف ، البته اين اختصاص به آن جناب نداشته ، بلكه همه پيامبران از طبقه متوسط جامعه خود بودهاند .
و وجه جوابى كه آنان دادهاند اين است كه مساوات و برابرى يك پيامبر با مردمش مانع از آن است كه او بر مردمش تفوق و برترى پيدا كند ، حتى در بين دو نفر كه از هر جهت مثل همند تفوق يكى بر ديگرى و اينكه يكى تابع باشد و ديگرى متبوع ، يكى مطيع باشد و ديگرى مطاع ، معقول نبوده و مستلزم ترجيح بلا مرجح است . « 1 »
و اگر معناى آيه اين بوده باشد كه وى براى آيه كرده است ، جا داشت كه قرآن كريم اينطور حكايت كند : « انت مثلنا - تو مثل مايى » و يا « نراك مثلنا - ما تو را مثل خود مىبينيم » نه اينكه بفرمايد : * ( « ما نَراكَ إِلَّا بَشَراً مِثْلَنا » ) * كه بشريت را براى نوح ( ع ) اثبات كنند ، چه حاجتى به اين اثبات بود . و اگر منظور از اين جمله ، آن معنايى باشد كه مفسر نامبرده برايش كرده ، اصلا جمله ، اضافى است ، براى آنكه معنايى كه او كرده در جمله بعدى آمده كه گفتند : « * ( وَما نَرى لَكُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ ) * - ما براى تو فضيلتى بر خود نمىبينيم » .
و تعجب اينجا است كه اين مفسر از جمله مورد بحث برابرى نوح ( ع ) با مردمش از نظر خاندان و شخصيت را نيز استفاده كرده ، و از اين گذشته حكم كرده به اينكه همه انبياء اينطور بودند ، با اينكه اولا كلام كفار هيچ دلالتى بر اين معانى نداشت ، و ثانيا همه انبياء از طبقه متوسط جامعه خود نبودند ، زيرا در اين سلسله جليله ، پيامبرانى چون ابراهيم خليل و سليمان و أيوب ( ع ) بودهاند .
* ( « وَما نَراكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَراذِلُنا بادِيَ الرَّأْيِ » ) * - راغب در مفردات گفته : كلمه « رذل » - ( به فتحه راء - و نيز كلمه « رذال » - به كسره راء ) - به معناى هر چيز و هر كسى است كه به خاطر پستيش مورد تنفر باشد ، و در قرآن كريم آمده كه : « مِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلى أَرْذَلِ الْعُمُرِ »
هامش
( 1 ) تفسير المنار ، ج 12 ، ص 62 ، چاپ بيروت .