عنادشان نفس خود را خاسر و ضايع و هلاك كردند ، در نتيجه ديگر اميدى در نجاتشان از آتش آخرت نيست همانطور كه در دنيا با حفظ آن عنادى كه داشتند اميدى به رستگارى و برگشتن از كفر به سوى ايمان در آنان نبود ، هم چنان كه قرآن كريم در باره وضع دنيايى خاسران و اينكه ايمان نخواهند آورد فرموده : « الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » « 1 » و نيز در باره اينها كه مهر بر دلها و گوشها و ديدگانشان خورده فرموده است : « وَجَعَلْنا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْناهُمْ فَهُمْ لا يُبْصِرُونَ وَسَواءٌ عَلَيْهِمْ أأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » « 2 » ، و نيز در اينكه چرا نمىتوانند ايمان بياورند فرموده : « أفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَه هَواه وَأَضَلَّه اللَّه عَلى عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلى سَمْعِه وَقَلْبِه وَجَعَلَ عَلى بَصَرِه غِشاوَةً فَمَنْ يَهْدِيه مِنْ بَعْدِ اللَّه » « 3 » .
و اگر فرض كنيم كه منظور از خاسرتر بودنشان اين است كه خسران آخرتشان بيش از خسران دنيايى آنان است در اين صورت وجه آن اين است كه اين كفار به خاطر كفرشان و به خاطر اينكه مردم را از راه خدا جلوگيرى مىكردند و در سعادتى كه دين حق براى آنان فراهم نموده بود محروم مىساختند ، قهرا هم در دنيا زيانكار شدند و هم در آخرت ، ليكن خسران آخرتشان شديدتر است ، زيرا دائمى و جاودانى است ، ( براى اينكه باعث كفر و محروميت ديگران نيز شدند ) . پس خسران دنيائيشان در مقايسه با خسران آخرتيشان بسيار اندك است ، و لذا قرآن كريم در باره اندك بودن خسران دنيائيشان فرموده : « كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ ما يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا ساعَةً مِنْ نَهارٍ » « 4 » .
علاوه بر اين ، در آخرت اعمال از نظر نتايج ، شديدتر و مضاعف مىگردد ، هم چنان كه قرآن كريم فرموده : « وَمَنْ كانَ فِي هذِه أَعْمى فَهُوَ فِي الآخِرَةِ أَعْمى وَأَضَلُّ سَبِيلًا » « 5 » ، حال از
هامش
( 1 ) كسانى هستند كه نفس خود را باخته خود را هلاك كردند در نتيجه ، ديگر ايمان نمىآورند .
« سوره انعام ، آيه 12 »
( 2 ) ما از پيش رو و پشت سرشان سدى نهاديم و بر چشمشان هم پرده افكنديم كه هيچ ( راه حق را ) نبينند و تو چه انذارشان بكنى و چه نكنى ايمان نمىآورند . « سوره يس ، آيه 9 و 10 »
( 3 ) ( اى رسول ما ) مىنگرى آن را كه هواى نفس خود را معبود خود گرفته ، و خدا او را با داشتن علم و چشم باز گمراه كرده و بر گوش و دل او مهر زده و بر چشمش پرده افكنده ، چه كسى بعد از خدا مىتواند او را هدايت كند . « سوره جاثيه ، آيه 23 »
( 4 ) روزى كه مىبينند آنچه كه قبلا وعده اش را شنيده بودند چنين به نظرشان مىرسد كه در دنيا بيش از ساعتى از يك روز درنگ نكردهاند . « سوره احقاف ، آيه 35 »
( 5 ) و كسى كه در اين جهان كور باشد در آخرت كورتر و گمراهتر است . « سوره اسرى ، آيه 72 »