وجود دارد ، يعنى ممكن است اين ضمير نيز به كلمه « بينة » برگردد ، به همان بيانى كه در آنجا گذشت . و جمله مورد بحث حالى است بعد از حالى ديگر ، مىفرمايد : آيا كسى كه داراى بصيرتى الهى بوده كه با آن بصيرت برايش كشف و يقينى شده كه قرآن نازل از ناحيه خداى تعالى است ، در حالى كه با آن قرآن شاهدى است كه او نيز با بصيرت به اين معنا شهادت مىدهد ، و باز در حالى كه اين شخص داراى بصيرت و اين آورنده قرآن اولين نفرى نيست كه از ناحيه خداى تعالى كتابى آورده باشد ، بلكه قبل از كتاب او كتاب موسى آمده بود ، كتابى كه امام و رحمت بود . و يا قبل از اينكه اين شخص داراى بينه هايى بشود كه يكى از آنها قرآن است ، و يا قبل از اينكه داراى بينه اى شود كه همان قرآن مشتمل بر معارف و شرايع هادى به سوى حق است ، كتاب موسى آمده بود ، كتابى كه امام و رحمت بود ، پس اين شخص و يا اين بينه اى كه نزد اين شخص است چيز نوظهور و بى سابقه اى نيست ، بلكه در سابق مثل و نظير داشته ، و آن طريقه اى بوده كه كتاب موسى مردم را به آن طريقه هدايت مىكرده است .
از اينجا روشن مىشود كه چرا كتاب موسى يعنى تورات را به صفت « امام و رحمت » توصيف كرده چون آن كتاب ( قبل از آنكه دستخوش تحريف شود ) مشتمل بر معارف حق و شرايع الهى بوده كه مردم آن شرايع را امام و پيشرو خود قرار داده و خود تابع آن بودند . و آن شرايع رحمت و نعمتى بود كه بشر آن روز از آن متنعم مىشد . و توصيف تورات به امام و رحمت در جاى ديگر از كلام اللَّه مجيد آمده آنجا كه فرموده : « قُلْ أرَأَيْتُمْ إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللَّه وَكَفَرْتُمْ بِه وَشَهِدَ شاهِدٌ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ عَلى مِثْلِه فَآمَنَ وَاسْتَكْبَرْتُمْ إِنَّ اللَّه لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ وَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا لَوْ كانَ خَيْراً ما سَبَقُونا إِلَيْه وَإِذْ لَمْ يَهْتَدُوا بِه فَسَيَقُولُونَ هذا إِفْكٌ قَدِيمٌ وَمِنْ قَبْلِه كِتابُ مُوسى إِماماً وَرَحْمَةً وَهذا كِتابٌ مُصَدِّقٌ لِساناً عَرَبِيًّا لِيُنْذِرَ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَبُشْرى لِلْمُحْسِنِينَ » « 1 » .
و اين آيات بطورى كه ملاحظه مىكنيد از نظر مضمون نزديكترين آيات هستند به آيه
هامش
( 1 ) با منكران قرآن بگو چه تصور مىكنند اگر از جانب خدا باشند و شما به آن كافر شويد در صورتى كه از بنى اسرائيل شاهدى بر مثل قرآن گواهى داده و ايمان آورد و شما تكبر ورزيد ( آيا مستحق عذاب نيستيد ) و بدرستى كه خداوند هدايت نمىكند كافران را ، و كافران به اهل ايمان گفتند اگر دين اسلام بهتر بود مردم در ايمان به آن بر ما سبقت نمىگرفتند و چون به قرآن هدايت نمىشوند خواهند گفت كه اين كتاب دروغى از پيشينيان است ، و پيش از قرآن كتاب تورات بر موسى كه امام و پيشواى رحمت خلق بود نازل گرديد و اين كتاب مصدق كتب آسمانى پيشين به زبان عربى نازل شده تا ستمكاران را از عذاب خدا ترسانده نيكوكاران را بشارت دهد . « سوره احقاف ، آيه 10 - 12 »