چيز ديگرى بگويد كه عبارت وى آن را نمىرساند .
و ثالثا : اگر ضمير در جمله * ( « بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِه » ) * به قرآن برگردد ، هم چنان كه ظاهر كلام اين مفسر است معناى جمله چنين مىشود : « ده سوره مثل قرآن بياورند » ، و اين جمله مطلق است و در آن صحبتى از طولانى و يا كوتاه بودن سوره نشده ، پس اينكه مفسر مورد بحث ما سوره را مقيد كرده به سوره طولانى دليلى بر اين تقييد ندارد و صرف تحكم است ، و از اين تحكم شديدتر اين است كه « مثل » را معنا كرده به ده سوره مشخص و نام آنها را برده ( حال از كجا اين خصوصيات را گرفته ؟ خدا مىداند ) .
و اگر ضمير مذكور به سوره هود برگردد ، آن وقت كلام اين مفسر كلامى زشتتر و بىپايه تر خواهد بود ، آخر چگونه براى قرآن كريم كه مستقيمترين كلام است ممكن است در پاسخ كسى كه مثلا مىگويد : سوره كوثر و دو سوره « معوذتين » افتراء به خدا است ، بفرمايد :
اگر شك داريد كه سوره كوثر مثلا كلام خدا است ده سوره به مثل سوره هود بياوريد ، و ديگر چيز ديگرى نگويد ؟ مگر آنكه كفار خواسته باشند ياوه گويى كرده بگويند : همه قرآن از ناحيه خداى تعالى است ، و تنها سوره هود افتراء بر خدا است ، و خداى تعالى در پاسخشان بفرمايد : اگر چنين است شما هم سوره اى چون سوره هود بياوريد ، ليكن ما نشنيدهايم كه حتى يك نفر از كفار چنين حرفى گفته باشد .
و اما اينكه چرا قرآن كريم در تحديهايش پيشنهادهاى مختلفى كرده : يك جا مىفرمايد : « فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِه » « 1 » كه ظاهر در اين است كه تحدى به يك سوره است . و جاى ديگر فرموده : * ( « فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِه مُفْتَرَياتٍ » ) * « 2 » كه ظهور در تحدى به عدد خاصى بيش از يك سوره دارد ، و جايى ديگر فرموده : « فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِه » « 3 » كه ظهور در تحدى به كلامى مثل كلام قرآن دارد ، هر چند كه آن كلام از يك سوره كمتر باشد .
در پاسخ مىگوييم : ممكن است علتش اين باشد كه هر يك از اين آيات غرضى خاص از تحدى دارد . توضيح اينكه امتيازات قرآن بدان جهت كه كلامى الهى است و صرف نظر از فصاحتى كه در لفظ آن و بلاغتى كه در نظم آن هست ، همه مربوط به معانى و مقاصد قرآن است . منظورم از معنا آن معنايى كه منظور علماى بلاغت مىباشد نيست ، كه مىگويند : بلاغت
هامش
( 1 ) پس يك سوره مثل آن بياوريد . « سوره يونس ، آيه 38 » .
( 2 ) پس ، ده سوره مثل سوره هاى قرآن بياوريد و به خدا افتراء ببنديد . « سوره هود ، آيه 13 » .
( 3 ) پس سخنى مثل آن بياوريد . « سوره طور ، آيه 34 » .