خود معتقد به اين است كه قرآن تنها از نظر فصاحت و بلاغت معجزه است پاسخ درستى نيست .
بعضى « 1 » از مفسرين در پاسخ به اين سؤال گفتهاند : قرآن كريم در تمامى محتوياتش معجزه است : در معارف ، اخلاق ، احكام ، داستانها و ساير خصوصياتش ، و از نظر فصاحت و بلاغت و نداشتن اختلاف به معجزه بودن توصيف مىشود ، و وقتى معارضه صورت مىگيرد كه خصم بتواند چند سوره به مثل قرآن بياورد ، و در آن چند سوره اختلافى ديده نشود ، مخصوصا اگر در آن چند سوره متعرض داستانهايى شده باشد ، و نيز جهات فصاحت و بلاغت را در آن رعايت كرده معارفى را نيز آورده باشد ، در اين صورت است كه مىتواند ثابت كند قرآن معجزه نيست ، و اما با آوردن يك سوره اين معنا ثابت نمىشود .
تازه وقتى با آوردن چند سوره ثابت مىشود كه سوره هاى آن كلام مانند سوره هاى اول قرآن طولانى باشد ، و همه شؤونى كه قرآن دارد ، داشته باشد ، معرفت و داستان و استدلال و ساير جهات را نيز داشته باشد ، و خلاصه كلام اينكه سوره هايى نظير سوره اعراف و انعام باشد .
و سوره هاى طولانى قرآن كه مشتمل بر تمامى فنون مذكور و قبل از سوره هود باشد - بطورى كه در روايات هم آمده - سوره اعراف ، يونس ، مريم ، طه ، شعراء ، نمل ، قصص ، قمر و سوره ص است ، كه با سوره هود ده سوره مىشود ، و اگر قرآن كريم تحدى را در ده سوره قرار داده به اين جهت بوده است ، اين بود خلاصه گفتار بسيار طولانى آن مفسر .
مؤلف : اين پاسخ نيز درست نيست ، زيرا اولا : آن ترتيبى كه وى براى سوره هاى مذكور ذكر كرده قابل اعتماد نيست ، زيرا روايتى كه به آن تمسك جسته خبر واحدى است كه علاوه بر واحد بودنش خالى از ضعف نيست ، و بحث تفسيرى نمىتواند مبتنى بر امثال آن شود .
و ثانيا : از ظاهر آيه شريفه * ( « أَمْ يَقُولُونَ افْتَراه قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِه مُفْتَرَياتٍ ) * » بر مىآيد اينكه كفار به رسول خدا ( ص ) نسبت افتراء دادهاند ، در باره همه قرآن دادهاند ، چه سوره هاى طولانيش و چه كوتاهش ، و اين تهمت خود را به سوره اى دون سوره اى اختصاص ندادند ، پس واجب است در رد اين تهمت جوابى به آنان داده شود كه شبهه را نسبت به كل قرآن ريشه كن سازد ، و طورى تحدى شوند كه معجزه بودن كل قرآن و ناتوانى آنان نسبت به همه قرآن ثابت شود زيرا عجز آنان از آوردن ده سوره طولانى كه فرضا جامع همه فنون و خصوصيات قرآن باشد ثابت نمىكند كه همه قرآن حتى سوره هاى كوچك آن از قبيل سوره كوثر و سوره و العصر معجزه و از ناحيه خداى تعالى است ، مگر آنكه مفسر نامبرده خواسته باشد
هامش
( 1 ) تفسير المنار ، ج 12 ، ص 31 .