« وَيا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْه يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْراراً وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلى قُوَّتِكُمْ وَلا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ » « 1 » و بطور كلى از نوح و هود و صالح و انبياء بعد از ايشان ( ع ) حكايت كرده كه به قوم خود گفتند : « أفِي اللَّه شَكٌّ فاطِرِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى » « 2 » .
و اما اينكه آن مفسر گفت : « هم چنان كه در تفسير سوره يونس نيز گفتيم » ما به تفسير سوره يونس او مراجعه كرديم و غير از ادعا ، هيچ بيانى نيافتيم و ما در همان سوره گفتيم كه سوره يونس صريح در اينست كه خداى تعالى به زودى در بين امت اسلام و بين پيامبرش قضاوت خواهد كرد ، و آنان را عذاب و مؤمنين ايشان را نجات مىدهد . اين سنت الهى است كه همواره در امتهاى گذشته جريان يافته ، « وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّه تَبْدِيلًا » . « 3 »
* ( « إِلَى اللَّه مَرْجِعُكُمْ وَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ » ) * اين جمله در مقام تعليل مطلبى است كه جمله * ( « وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ » ) * آن را افاده مىكرد ، و آن مطلب مساله معاد بود ، مىفرمود : « اگر اعراض كنيد من بر شما بيم دارم كه گرفتار عذاب روزى بزرگ شويد ، زيرا بازگشت شما به سوى خداست » ، و اين جمله در عين اينكه تعليل است ، ذيلش شبهه اى را كه ممكن است در دل كفار خلجان كند و فكر كنند « چگونه ممكن است كه ما بعد از مردن دوباره زنده شويم » دفع نموده مىفرمايد :
« خدا بر هر كارى توانا است » .
و معناى مجموع آيه چنين است كه : اگر از بتپرستى دست برنداشتيد و حاضر نشديد كه خدا را به خلوص بپرستيد ، من بر شما مىترسم از عذاب روزى بزرگ ، روزى كه در پيش روى شما است ، و به زودى با آن مواجه مىشويد ، و آن ، روز قيامت است ، روزى است كه بعد از مردن دوباره زنده مىشويد ، چون بازگشت همه شما به سوى خدا است ، و خدا قادر است بر هر كارى و بر اينكه شما را دوباره زنده كند ، و از اين كار عاجز نيست ، پس بر شما باد كه از
هامش
( 1 ) اى مردم از پروردگار خود طلب مغفرت كنيد و سپس به سويش رجوع نماييد تا آسمان را بر شما بارنده نموده نيرويى به نيرويتان بيفزايد و با گناه از او دور نشويد . « سوره هود ، آيه 56 »
( 2 ) آيا در خدا ، آفريدگار آسمانها و زمين شكى هست ، او شما را مىخواند تا گناهانى از شما را بيامرزد ، و تا مدتى معين عمرتان دهد . « سوره ابراهيم ، آيه 10 »
( 3 ) براى سنت خدا تبديلى نخواهى يافت .