( تتولوا ) اعراض كنيد - كلمه « تولوا » در اصل « تتولوا » مخاطب از فعل مضارع باب تفعل است ، نه جمع غايب ماضى آن باب ، دليل گفتار ما ، كاف خطاب در « عليكم » ، و نيز خطابهاى متعددى است كه در دو آيه قبل بود ، پس نبايد به گفتار بعضى از مفسرين گوش داد كه گفتهاند : كلمه « تولوا » جمع مذكر غايب از فعل ماضى باب تفعل است ، چون فساد اين سخن واضح است .
يكى از مفسرين « 1 » در تفسير جمله * ( « يُمَتِّعْكُمْ مَتاعاً حَسَناً إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى » ) * حرف عجيب و غريبى زده و گفته است « اين جمله هم چنان كه در تفسير سوره يونس نيز گفتيم مىخواهد از نجات امت محمدى از عذاب انقراض خبر دهد » و من نفهميدم اين خبر را از كجاى آيه استفاده كرده ! احتمال مىدهم او از اينجا به اشتباه افتاده كه خيال كرده آيه شريفه مىخواهد به امت اسلام شرط كند كه اگر به خدا و آياتش ايمان بياورند خداى تعالى آنان را به حياتى نيكو خواهد رساند ، حياتى كه انقراض پذير نباشد ، چون امت اسلام شرط را تحقق داده و ايمان آوردند ، خداى تعالى هم اسلام را در دنيا منتشر كرد . و ليكن همه مىدانيم با اينكه رسول ( ص ) فرستاده خدا به سوى عامه بشر بود ، مع ذلك عامه بشر به وى ايمان نياوردند ، آنهايى هم كه ايمان آوردند ايمان همگيشان خالص از نفاق نبود ، و خلاصه ايمان زبانيشان از ظاهرشان به باطنشان راه نيافته و از زبان به قلب نرسيده بود .
و اگر صرف ايمان بعضى از امت با كفر اكثريت امت در تحقق شرط كافى باشد و باعث شود كه خداى تعالى عذاب استيصال را از امتى بردارد ، اين مقدار ايمان در امت نوح و هود و ساير انبياء نيز وجود داشت ، آنان نيز امت خود را به همان چيزى دعوت كردند كه محمد ( ص ) دعوت كرد ، آنها نيز همان شرطى را كردند كه آن جناب كرد ، ولى ديديم كه عذاب عمومى همه را گرفت ، و خداى تعالى تنها مؤمنين را نجات داد : « وكانَ حَقًّا عَلَيْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ » « 2 » .
با اينكه قرآن كريم از نوح و هود و صالح وعده هايى حكايت كرده كه به مردم خود دادند ، از آن جمله از نوح حكايت كرده كه به قوم خود گفت : « اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّه كانَ غَفَّاراً يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْراراً وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهاراً » « 3 » و از هود ( ع ) حكايت كرده كه به قوم خود فرمود :
هامش
( 1 ) تفسير المنار ، ج 12 ، ص 8 .
( 2 ) نصرت و يارى مؤمنان راى بر خود حتم گردانيديم . « سوره روم ، آيه 47 »
( 3 ) از پروردگار خود طلب مغفرت كنيد كه او بسيار آمرزگار است تا باران آسمانى راى بر شما بباراند و شما راى به داشتن اموال و فرزندان مدد فرمايد ، و برايتان باغها قرار دهد ، و برايتان نهرها روان سازد . « سوره نوح ، آيه 12 » .