ابو حنيفه بر امام صادق وارد شد ، حضرت به وى فرمود : اى ابا حنيفه به من خبر رساندهاند كه تو به قياس عمل مىكنى ؟ گفت آرى عمل به قياس مىكنم . حضرت فرمود : زنهار ! قياس مكن كه اولين كسى كه قياس كرد ابليس بود ، آن موقعى كه گفت : « مرا از آتش و او را از گل آفريدى » . « 1 »
در كتاب عيون اخبار الرضا از امير المؤمنين ( ع ) نقل كرده كه فرمود : ابليس اولين كسى بود كه كفر ورزيد و منشا پيدايش و انتشار كفر شد . « 2 »
مؤلف : اين روايت را عياشى نيز از امام صادق ( ع ) نقل كرده . « 3 »
در كافى از امام صادق ( ع ) نقل شده كه در ضمن حديثى فرمود : اولين معصيتى كه حكايت از نخوت درونى مىكرد و از روى كبر سر زد از ابليس بود . « 4 »
مؤلف : بيان اين روايت در سابق گذشت .
در تفسير قمى از امام صادق ( ع ) روايت شده كه فرمود : « استكبار » اولين معصيتى بود كه خداوند بدان نافرمانى شد . « 5 »
مؤلف : در بيان سابق ما گذشت كه ريشه استكبار انانيت و خود را مستقل از خداى تعالى دانستن است ، هم چنان كه روايت قبلى هم اين معنا را داشت .
در نهج البلاغه در ضمن خطبه اى كه امام ( ع ) خلقت آدم را وصف مىكند چنين آمده است : « و استادى اللَّه سبحانه الملائكة وديعته لديهم و عهد وصيته اليهم فى الاذعان بالسجود له و الخشوع لتكرمته فقال سبحانه : اسْجُدُوا لآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ اعترته الحمية و غلبت عليه الشقوة . . . » « 6 » .
مؤلف : در اين خطبه نكته اى است كه ادعاى قبلى ما را مبنى بر اينكه ( ( آدم در اين
هامش
( 1 ) اصول كافى ج 2 ص 58 ح 20 ط تهران .
( 2 ) عيون اخبار الرضا ج 1 ص 191
( 3 ) تفسير عياشى ج 2 ص 34 ح 17
( 4 ) اصول كافى ج 2 ص 82
( 5 ) تفسير قمى ج 1 ص 42
( 6 ) خداوند سبحان از ملائكه خواست كه آنچه نزدشان امانت گذاشته بود ادا كنند ، و به آنچه به آنان توصيه كرده بود فرمان داد و آن اين بود كه ايمان بياورند به واسطه سجود بر آدم و بواسطه خشوع به كرامت و بزرگوارى او ، پس فرمود : « به آدم سجده كنيد » در نتيجه همه سجده كردند مگر ابليس كه حميت بر او عارض شد و شقاوت بر وى غلبه كرد . نهج البلاغه فيض الاسلام ص 30