مصالحى است كه حيات مقرون به سعادت آدمى را تامين مىكند . و يكى ديگر آيه « قُلْ إِنَّ اللَّه لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ » « 1 » است كه از آن به خوبى بر مىآيد عملى كه فى نفسه و با قطع نظر از امر و نهى خدا فحشاء و زشت است خداوند به انجام آن امر نمىكند ، نه آنكه اشاعره مىگفتهاند كه : اگر خدا امر به چيزى كند ما مىفهميم كه آن عمل فحشاء و زشت نيست .
و نيز از آن جمله ، آيه « لا تُشْرِكْ بِاللَّه إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ » « 2 » و همچنين آيات بسيار ديگرى است كه احكام مجعول را به مصالحى كه در آنها موجود است تعليل مىكند ، مانند آيات راجع به نماز ، روزه ، صدقات ، جهاد و غير آنها كه چون حاجتى به نقل آن نيست از نقلش خوددارى نموده مىگذريم .
بحث روايتى
در تفسير عياشى از داود بن فرقد از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود :
ملائكه قبل از داستان آدم ابليس را از جنس خود مىپنداشتند ، و ليكن خداى تعالى او را مىشناخت و با تحريك حميت و عصبيت او آنچه را كه در نفس او پنهان بود آشكار ساخت ، و در نتيجه صراحتا گفت : * ( « خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَخَلَقْتَه مِنْ طِينٍ » ) * « 3 » و در الدر المنثور است كه ابو نعيم در كتاب حليه و ديلمى از جعفر بن محمد از پدرش و او از جدش از رسول خدا ( ص ) نقل كردهاند كه فرمود : اولين كسى كه دين را به رأى خود قياس كرد ابليس بود . خداى تعالى فرمود تا بر آدم سجده كند ، او در جواب گفت :
« من از او بهترم مرا از آتش و او را از گل آفريدى » . امام جعفر بن محمد ( ع ) پس از نقل اين روايت اضافه كرد كه : هر كس امر دين را به رأى خود قياس كند خداوند او را در قيامت با ابليس قرين مىسازد ، براى اينكه در دنيا همان كارى را كرده كه ابليس كرد . « 4 »
و در كافى به سند خود از عيسى بن عبد اللَّه قرشى نقل مىكند كه گفت : روزى
هامش
( 1 ) بگو خدا به كار زشت امر نمىكند . سوره اعراف آيه 28
( 2 ) به خدا شرك مورز كه شرك ظلمى عظيم است . سوره لقمان آيه 13
( 3 ) تفسير عياشى ج 2 ص 9 ط تهران .
( 4 ) الدر المنثور ج 3 ص 72 ط بيروت .