هم چنان كه از آيه « أفَتَتَّخِذُونَه وَذُرِّيَّتَه أَوْلِياءَ مِنْ دُونِي وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ » « 1 » استفاده مىشود كه وى نيز مانند ساير جانداران ، ذريه و فرزند دارد ، و اما اينكه كيفيت پيدايش فرزندان او چگونه است ؟
معلوم نيست ، و آيه مزبور از آن ساكت است .
از آيات كريمه قرآن در باره ابليس و خصوصيات كارهاى او و لشكريانش دو نكته ديگر استفاده مىشود : يكى اين است كه لشكريان او در كندى و تندى در عمل همه مثل هم و برابر هم نيستند ، بعضى تند و بعضى كند هستند ، به شهادت اينكه در جمله « وَأَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ » بعضى از لشكريان او را سواره و بعضى را پياده معرفى كرده است .
نكته ديگر اينكه لشكريان او از جهت اجتماع و انفراد در عمل نيز مختلفند ، بعضى تنها كار مىكنند و بعضى به كمك يكديگر كارى را از پيش مىبرند ، به دليل آيه « وَقُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ ، وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ » « 2 » و احتمالا آيه « هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّياطِينُ تَنَزَّلُ عَلى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كاذِبُونَ » « 3 » .
خلاصه بحث اين شد كه : ابليس موجودى است از آفريده هاى پروردگار كه مانند انسان داراى اراده و شعور بوده و بشر را دعوت به شر نموده و او را به سوى گناه سوق مىدهد .
اين موجود قبل از اينكه انسانى به وجود آيد ، با ملائكه مىزيسته و هيچ امتيازى از آنان نداشته است و پس از اينكه آدم ( ع ) پا به عرصه وجود گذاشت وى از صف فرشتگان خارج شده بر خلاف آنان در راه شر و فساد افتاد ، و سرانجام كارش به اينجا رسيد كه تمامى انحرافها ، شقاوتها ، گمراهيها و باطلى كه در بنى نوع بشر به وقوع بپيوندد همه به يك حساب مستند به وى شود ، بر عكس ملائكه كه هر فردى از افراد بشر به سوى غايت سعادت و سر منزل كمال و مقام قرب پروردگار راه يافته و مىيابد هدايتش به يك حساب مستند به آنها است .
مطلب ديگرى كه از بحث ما بدست آمد اين بود كه ابليس را در كارهايش اعوان و يارانى است از فرزندان خود و از جن و انس كه هر كدام به طريق خاصى اوامر او را اجرا مىكنند و او به آنان دستور مىدهد كه در كار بنى نوع بشر مداخله نموده از دنيا و هر چه در آن
هامش
( 1 ) آيا با اين حال او و بچه هاى او را سواى من اولياى خود اتخاذ مىكنند ، با اينكه آنان دشمنان شمايند ؟ سوره كهف آيه 50
( 2 ) و بگو پروردگارا پناه مىبرم به تو از وسوسه هاى شيطانها ، و پناه مىبرم به تو از اينكه به نزد من آيند . سوره مؤمنون آيه 98
( 3 ) آيا شما را خبر بدهم از اينكه شيطانها بر چه كسانى نازل مىشوند آنان نازل مىشوند بر هر دروغساز گناه پيشه ، كسانى كه مسموعات خود را نشر مىدهند و بيشترشان دروغگويند . سوره شعراء آيه 223