« 16 » سوره « اعراف » و آيه « 39 » سوره « حجر » استفاده شد - تنها مىتواند چيزهايى را كه مربوط به زندگى مادى دنيا است زينت داده و به اين وسيله در ادراك انسان تصرف نموده ، باطل را به لباس حق در آورد ، و كارى كند كه ارتباط انسان به امور دنيوى تنها به وجهه باطل آن امور باشد ، و در نتيجه از هيچ چيزى فايده صحيح و مشروع آن را نبرد . و معلوم است كه چنين كسى در طرز تفكرش و در طرز استفاده از امور دنيوى و همچنين اسباب مربوط به زندگى ، خود را مستقل دانسته ، و همين فكر او را به كلى از حق و زندگى صحيح و حقيقى غافل مىسازد .
وقتى انسان كارش به جايى رسيد كه از هر چيزى تنها وجهه باطل آن را درك كند ، و از وجه حق و صحيح آن غافل شود رفته رفته دچار غفلتى ديگر مىگردد كه ريشه همه گناهان است و آن غفلت از مقام حق تبارك و تعالى است . خداى تعالى در باره اين گونه اشخاص مىفرمايد :
« وَلَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَلَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ » « 1 » .
بنا بر اين ، خود را مستقل ديدن ، و از پروردگار خود غافل شدن ، و جميع اوهام و افكار باطل و هر شرك و ظلمى كه مترتب و متفرع بر آن است همه از تصرفات شيطان است . گر چه چنين شخصى از آنجايى كه خود را مستقل مىداند اين اوهام و افكار را هم از خود دانسته ، و شرك و ظلم را نيز عمل خود مىپندارد . و بايد همچنين بپندارد ، زيرا معنى فريب شيطان خوردن و در تحت ولايت او در آمدن همين است كه گمراه بشود و نداند چه كسى او را گمراه كرده « إِنَّه يَراكُمْ هُوَ وَقَبِيلُه مِنْ حَيْثُ لا تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّياطِينَ أَوْلِياءَ لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ » « 2 » .
قرآن كريم نظير اين ولايتى را كه شيطان در گناه و ظلم بر آدميان دارد براى ملائكه در اطاعت و عبادت اثبات نموده ، مىفرمايد : « إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّه ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلَّا تَخافُوا وَلا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ ، نَحْنُ أَوْلِياؤُكُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا » « 3 » البته اين دو نوع ولايت منافاتى با ولايت مطلق پروردگار كه آيه
هامش
( 1 ) ما بسيارى از جن و انس راى آفريدهايم كه پايان كارشان به دوزخ منتهى مىشود ، اينان كسانيند كه با داشتن دل نمىفهمند ، و با داشتن چشم نمىبينند ، داراى گوشهايى هستند ليكن با آن نمىشنوند .
اينان مانند چارپايان بلكه گمراه تر از چارپايانند ، آنان غفلتزدگانند . سوره اعراف آيه 179
( 2 ) او و گروه وى بطور مسلم شما راى از آنجايى كه خودتان احساس نكنيد مىبينند ، آرى ما شيطانها راى اولياى كسانى قرار دادهايم كه ايمان نمىآورند . سوره اعراف آيه 27
( 3 ) كسانى كه گفتند پروردگار ما خدا است و پاى گفته خود هم ايستاده و استقامت نمودند فرشتگان بر آنان نازل شده نويد مىدهند كه مترسيد و غمگين مباشيد ، و به بهشتى كه خدايتان وعده داده دلخوش باشيد ( و مطمئن بدانيد كه ) ما در زندگى دنيا اولياى شما هستيم . سوره حم سجده آيه 31