جنين رسيد و سنگين شد ، و همسر آدم احساس سنگينى آن را مىكرد * ( « فَلَمَّا أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللَّه رَبَّهُما » ) * پس وقتى سنگين شد اللَّه را كه پروردگارشان باشد بخواندند و با او عهد و پيمان بستند كه * ( « لَئِنْ آتَيْتَنا » ) * اگر روزى كنى ما را فرزندى « صالحا » صالح براى زندگى و بقاء به اينكه فرزندى تام الخلقة و بىعيب و آفت باشد - چون در هنگام فرزنددار شدن و روزهاى ولادت فرزند آرزوى انسان اين است - نه اينكه صالح دينى باشد * ( « لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ » ) * در اين صورت از شكرگزارانت خواهيم بود ، نعمتت را اظهار مىكنيم ، و در امور خود از هر چيز به سويت منقطع مىشويم ، و به هيچ سببى جز تو نگرائيده و به هيچ چيز جز تو دست نمىآويزيم .
* ( « فَلَمَّا آتاهُما صالِحاً » ) * پس وقتى خداوند آن فرزند دلخواهشان را به ايشان داد ، و او را انسانى تام الخلقة و صالح براى بقاء قرار داد و به وسيله او چشم آن دو را روشن كرد ، پدر و مادر * ( « جَعَلا لَه شُرَكاءَ فِيما آتاهُما » ) * در فرزنددار شدن خود براى خدا شريك قرار دادند ، و جهتش اين بود كه علاقه و شفقت به آن فرزند ايشان را وادار كرد تا به هر سببى غير خدا دست آويخته ، و در برابر هر چيزى غير خدا خاضع شوند ، با اينكه با خدا شرط كرده بودند كه از شاكرين او باشند ، و نعمت او و ربوبيتش را كفران نكنند ، ليكن عهد خود را شكستند ، و شرط خود را ناديده گرفتند .
و جز آن كسانى كه خداوند به ايشان رحم كرده همه مردم اينطورند ، يعنى همه همت و نيروى خود را صرف نقض عهد و خلف وعده و شكستن عهدى مىكنند كه با خدا بستهاند * ( « فَتَعالَى اللَّه عَمَّا يُشْرِكُونَ » ) * .
در اين قصه چند احتمال است ، اول اينكه منظور بيان حال ابوين از نوع بشر در موقع فرزنددار شدن و بيان هم ، بيان عام نوعى باشد ، چون تمامى انسانهايى كه مىآيند و ميروند همه مولود پدر و مادرى هستند ، پس مىتوان گفت كه كثرت اين نوع ، نتيجه توالد پدر و مادر است ، هم چنان كه فرموده : « يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثى وَجَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ » « 1 » .
و غالبا حال پدر و مادر مخصوصا با در نظر گرفتن اينكه نسبت به فرزندشان محبت و شفقت دارند اينطور است كه طبعا در امر فرزندشان متوجه و منقطع بسوى خدا مىشوند ، هر چند خودشان به تفصيل توجه و انقطاع خود التفات نداشته باشند ، عينا نظير دريانوردى هستند كه در
هامش
( 1 ) هان اى مردم ما شما را از نر و ماده اى آفريديم و اينطور به صورت نژادها و قبائل مختلف در آورديم . سوره حجرات آيه 13