همه ثقيل است ، زيرا همين بس كه ثبوت آن مستلزم فنا و نابودى آنها است ، و در آنها يعنى در آسمانها و زمين چيزى كه فناى خودش را تحمل كند وجود ندارد .
اينجا است كه وجه كلام خداى سبحان در * ( « لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً » ) * ظاهر مىشود ، چون « بغتة » و همچنين « فجاة » به معناى پديد آمدن چيزى است بطور ناگهانى و بدون اينكه قبل از پديد آمدن معلوم باشد ، و قيامت بخاطر همان سنگينى و عظمتش است كه بطور ناگهانى پديد مىآيد ، چون هيچ وصف و علامتى از آن ممكن نيست قبلا معلوم شود ، و نيز ممكن نيست كه اول مقدارى از آن ظاهر شود و سپس همه آن صورت وقوع بگيرد ، و لذا پديد آمدنش براى تمامى اشياء بطور ناگهانى است .
و نيز از همين جا است كه معناى ما بقى آيه يعنى جمله * ( « يَسْئَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّه » ) * نيز روشن مىگردد ، و توضيحش خواهد آمد - ان شاء اللَّه - . * ( « يَسْئَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْها . . . » ) *
راغب گفته : كلمه « حفى » به معناى عالم و با خبر از چيزى است « 1 » ، و گويا اين كلمه از ماده « حفيت فى السؤال : اصرار كردم در پرسش » گرفته شده .
و تقدير آيه « يسئلونك عنها كانك حفى بها » است و جمله * ( « كَأَنَّكَ حَفِيٌّ » ) * در وسط كلام و بين « يسئلونك » و ظرف متعلق به آن قرار گرفته ، و اين خود اشاره مىكند به اينكه معاصرين رسول خدا ( ص ) اين سؤال را مكرر از وى كرده و اصرار ورزيدهاند ، و به همين جهت قرآن كريم تا اندازه اى سؤال و جواب را در عبارت تكرار كرده .
و اينكه دوباره فرمود : * ( « يَسْئَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْها » ) * اشعار و يا دلالت دارد بر اينكه پرسش كنندگان خيال كرده بودند جوابى كه رسول خدا ( ص ) به امر پروردگارش در سؤال اول ايشان داد و فرمود : * ( « إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي ) * علم آن تنها نزد پروردگار من است » از قبيل حواله دادن علم چيزى كه نمىداند به خداى تعالى است - كما اينكه ادب دينى هم همان را اقتضاء مىكند - و بخاطر رعايت آن بود كه فرمود : « نزد پروردگار من است » تا به عبوديت و وظيفه آن اشعار كرده باشد ، و نيز خيال كرده بودند كه جمله * ( « لا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ » ) * تنها وصف عظمت قيامت است ، بدون اينكه ارتباطى با علم به وقت آن داشته باشد و لذا بخاطر اين خيالها دوباره سؤال خود را تكرار كردند بلكه آن حضرت جواب ديگرى بدهد كه در ضمن آن در باره قيامت چيزى گفته و يا به جهل خود اعتراف كند .
هامش
( 1 ) مفردات راغب ص 124 ماده « حفى » .