« انِّي خَشِيتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِي إِسْرائِيلَ وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِي » « 1 » .
و بطورى كه از ظاهر سياق آيه مورد بحث و همچنين آيات راجع به اين داستان از سوره « طه » بر مىآيد موسى ( ع ) همان مقدار كه بر بنى اسرائيل غضب كرد بر هارون نيز غضب كرد و معلوم مىشود وى چنين پنداشته كه هارون در مبارزه عليه بنى اسرائيل كوتاه آمده ، و همه جد و جهد خود را به كار نبرده ، و به نظر خود چنين صلاح دانسته ، با اينكه موقع جدا شدن از او سفارش كرده و بطور مطلق گفته بود : * ( « وَأَصْلِحْ وَلا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ ) * در ميان قوم به اصلاح امر ايشان بپرداز و راه مفسده جويان را پيروى مكن » . در اينجا ممكن است كسى بپرسد آيا اين مقدار اشتباه از موسى بن عمران ( ع ) با عصمت آن جناب منافات ندارد ؟ جوابش اين است كه : نه ، ادله عصمت انبياء اين سنخ اشتباهات را كه در حقيقت اختلاف در سليقه و مشى است نفى نمىكند ، تنها امورى را نفى مىكند كه مربوط به حكم خداى سبحان باشد ، نه چيزهايى كه مربوط به زندگى و مشى در زندگى است .
و همچنين است گرفتن موى سر هارون و كشيدن آن ، چون اين نيز اثر آن خيالى بود كه موسى ( ع ) در باره هارون كرد ، و مقدمه زدن او بود ، موسى ( ع ) مىخواسته برادر خود را در يك امر ارشادى تاديب كرده باشد نه در يك حكمى از احكام مولوى پروردگار ، تا اشتباه در آن منافات با عصمت داشته باشد ، و لذا مىبينيم وقتى هارون جريان را برايش شرح داد و موسى فهميد كه وى بىتقصير و معذور بوده براى خودش و او دعا نمود و عرض كرد :
* ( « رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلأَخِي . . . » ) *
البته ساير مفسرين براى اين عمل موسى بن عمران ( ع ) وجوه ديگرى ذكر كردهاند كه ذيلا از نظر خواننده گرامى مىگذرد .
1 - موسى ( ع ) اين كار را براى اين كرد كه به قوم خود بفهماند عملى كه در غياب او كردهاند خطاى بسيار بزرگى بوده ، عملى بوده كه او را سخت در انديشه و اندوه فرو برده ، چون انسان در اين گونه مواقع كه به نهايت درجه خشم و اندوه دچار مىشود از اين سنخ كارها از خود نشان مىدهد ، مثلا ريش خود را مىكند و يا لبان خود را با دندانهايش فشار مىدهد . موسى ( ع ) هم هارون را به جاى خود فرض كرده همان كارهايى را كه ديگران به خود مىكنند او به هارون كرد .
2 - موسى ( ع ) مقصودش اين بود كه به مردم بفهماند عملى كه كرده اند
هامش
( 1 ) من ترسيدم بگويى تو در ميان بنى اسرائيل تفرقه افكندى و رعايت دستورات مرا نكردى .