كلام خود خواستهاند موسى را براى هميشه از خود مايوس سازند ، و اينكه معجزات او را جادو خواندند در حقيقت خواستهاند او را استهزاء نموده و بگويند تو بى خود اسم اين اعمالت را معجزه گذارده اى .
* ( « فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمُ الطُّوفانَ وَالْجَرادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفادِعَ وَالدَّمَ آياتٍ مُفَصَّلاتٍ . . . » ) *
كلمه « طوفان » به گفته راغب « 1 » به معناى هر حادثه اى است كه انسان را احاطه كند ، و ليكن بيشتر متعارف شده كه در آب بسيار زياد استعمال شود . و در مجمع البحرين مىگويد :
اين كلمه به معناى سيلى است كه زمين را در خود غرق كند ، و اصل آن ، ماده « طوف » است كه به معناى طواف و دور زدن مىباشد « 2 » .
كلمه « قمل » - به ضم قاف و تشديد ميم - به گفته بعضىها به معناى ميمونهاى درشت هيكل و به گفته بعضى ديگر به معناى مگسهاى ريز است . و قمل - به فتح قاف و سكون ميم - به معناى شپش معروف است . « جراد » و « ضفادع » و « دم » به ترتيب به معناى ملخ ، قورباغه و خون است .
كلمه « مفصلات » از تفصيل به معناى جدا جدا كردن اجزاى يك شىء متصل است ، كه لازمه آن متمايز شدن هر جزئى است از اجزاى ديگر . پس بنا بر اين ، از اينكه فرمود : * ( « آياتٍ مُفَصَّلاتٍ » ) * استفاده مىشود آياتى كه به سوى قوم فرعون فرستاده مىشده يك جا و يك دفعه نبوده ، بلكه هر كدام جداى از ما بقى فرستاده مىشده ، و اين خود دليل بر اين است كه اين آيات آياتى است الهى كه هر كدام در موقع مناسبش نازل مىشود ، چون اگر يك جا نازل مىشد ممكن بود خيال كنند يك امر اتفاقى و جزافى بوده و ربطى به موسى و نفرين او نداشته است .
آيه بعدى شاهد بر اين است كه معناى « مفصلات » همان معنايى است كه ما كرديم ، براى اينكه از آن آيه استفاده مىشود : هر كدام از آيات كه فرستاده مىشده قبلا موسى از آمدن آن آيه و آن عذاب خبر مىداده ، لذا وقتى به آن برخورد مىكردند دست به دامن موسى مىشدند تا بلكه دعائى كند و آن عذاب را از ايشان برگرداند ، و با موسى عهد مىبستند كه اگر اين عذاب را از آنان بر دارد به وى ايمان مىآورند و دست از بنى اسرائيل برداشته و ايشان را به موسى مىسپارند ، ولى وقتى به دعاى موسى عذاب برداشته مىشد عهد خود را مىشكستند .
هامش
( 1 ) مفردات راغب ص 312 ماده طوف
( 2 ) مجمع البحرين ج 5 ص 91 ماده طوف و مجمع البيان ج 4 ص 467