وقتى متوجه ارزش و اهميت نعمتى مىشود كه به ضد آن مبتلا بشود . قوم فرعون هم اگر به قحط سالى دچار نشده بودند پس از نجات و رسيدن به فراوانى نعمت نمىگفتند : « اين از ما است » گو اينكه طبعا و عادتا بايستى قضيه بر عكس اينكه واقع شده بود واقع مىشد ، به اين معنا كه بايستى قبل از تفال بد به موسى زدن مىگفتند : « اين از ما است » چون وقتى مردمى قحط سالى و بلا را از نحوست شخص معينى مىدانند كه بر حسب ارتكاز و عادت ديرينه ، نعمت و فراخى روزى و رفاه عيش را از خود بدانند ، زيرا تا به رفاه و راحت خو نكرده باشند از گرفتارى و بلا آن طور كه بايد وحشت نمىكنند ، و ليكن همانطور كه گفتيم از ظواهر قضيه بر مىآيد كه تفال بد به موسى زدن قبل از گفتن « اين از ما است » بوده .
و شايد به همين جهت قوم فرعون را قبل از فال بد زدنشان ذكر كرده و نيز به همين مناسبت كلمه « حسنه » را با لفظ « اذا » و كلمه « سيئه قحط سالى » را با لفظ « ان » آورده و فرموده : * ( « فَإِذا جاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قالُوا لَنا هذِه وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُوا بِمُوسى وَمَنْ مَعَه » ) * ، از اين اختلاف در تعبير بر مىآيد كه « حسنه رفاه عيش » در نظر فرعونيان اصل ثابتى بوده ، و ابتلاى به قحط سالى نادر و بىسابقه بوده است . شاهد ديگر اين معنا اين است كه كلمه « حسنه » را با « الف و لام » جنس كه مفيد تعريف است و كلمه « سيئه » را نكره و بدون « الف و لام » آورده .
كلمه « يطيروا » از « تطير » و تطير مشتق از « طير » است ، و جهت اين اشتقاق اين است كه عرب به خيلى چيزها از آن جمله به طيور تفال مىزدند به همين جهت كلماتى از ماده « طير » اشتقاق كردند كه معناى تفال و يا بهره اى از شر و شامت را بدهد مانند تطير كه به معناى اول و طائر كه به معناى دوم است .
پس اينكه فرمود : * ( « أَلا إِنَّما طائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّه وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ » ) * معنايش اين مىشود : بهره اى كه ايشان از شر و شامت دارند نزد خداست ، و آن عذابى است كه خداوند براى آنان تهيه ديده ، و ليكن بيشتر ايشان از اين عذاب غافلند ، و خيال مىكنند از گناهان و جناياتى كه مرتكب مىشوند اثرى باقى نمىماند ، و در دفترى بايگانى نمىشود .
البته براى كلمه « طائر » معانى ديگرى هم از قبيل نامه اعمال و غير آن ذكر كردهاند ، و ليكن مناسب با سياق همان معنايى است كه ما ذكر كرديم .
* ( « وَقالُوا مَهْما تَأْتِنا بِه مِنْ آيَةٍ لِتَسْحَرَنا بِها فَما نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ » ) * كلمه « مهما » از اسماى شرط و به معناى « هر چه » است ، و معناى آيه اين است كه « هر چه براى ما معجزه بياورى كه ما را جادو كنى ما به تو ايمان آور نيستيم » . قوم فرعون با اين
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 290
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٩٠