ببيند رفتار شما چگونه خواهد بود ، و اين همان معنايى است كه آيه شريفه « وَتِلْكَ الأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ » « 1 » در مقام افاده آن است .
و اين يكى از آياتى است كه خداوند در آن يهود را كه براى خود منصب بلا عزل الهى قائل بودند تخطئه نموده است . آرى ، توراتى كه در دست يهود است يهوديان را داراى كرامتى بدون قيد و شرط و آنان را حزب خدا و سرزمين بيت المقدس را سرزمينى دانسته كه خداوند به يهود تمليك كرده ، آن هم تمليكى كه نه نقل و انتقال بردار است و نه اقاله پذير .
* ( « وَلَقَدْ أَخَذْنا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَنَقْصٍ مِنَ الثَّمَراتِ » ) * « سنين » جمع « سنه » به معناى قحط و نايابى است . و گويا معناى اصلى آن « سنة القحط سال قحطى » بوده و به تدريج گفته شده : « السنة آن سال » سپس به كثرت استعمال تدريجا كارش به جايى رسيده كه معناى قحطى و نايابى را به خود گرفته است .
خداى سبحان در اين آيه مىفرمايد - و قسم هم ياد مىكند - كه آل فرعون را يعنى همان قبطىها را كه فاميل او بودند به قحطىهاى متعدد و كمى ميوه ها دچار كرد تا شايد بدين وسيله متذكر شوند .
و اينكه گفتيم « قحطى متعدد » براى اين است كه از ظاهر سياق برمىآيد كه اين قحطى ممتد در امتداد چند سال نبوده ، بلكه بين دو سال قحطى يك و يا چند سال فاصله مىشده ، زيرا اگر اينطور نبود « سنة قحط سالى » را به صيغه جمع نمىآورد ، زيرا قحطى ممتد به امتداد چند سال يك قحطى است ، نه قحطىهاى متعدد . علاوه بر اينكه جمله * ( « فَإِذا جاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قالُوا لَنا هذِه » ) * ظهور دارد در اينكه حسنه مذكور در آن ، بعد از سيئه ( قحطى ) بوده و بعد از آن حسنه مواجه با سيئه ديگرى شدند .
* ( « فَإِذا جاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قالُوا لَنا هذِه . . . » ) *
از ظواهر امر بر مىآيد كه قوم فرعون وقتى پس از قحط سالى به سال خوشى مىرسيده و نعمت و روزىشان فراوان مىشده مىگفتهاند : « اين از خود ما است » و مقصودشان اين بوده كه « ما تا آنجا كه به ياد داريم هرگز به قحط سالى دچار نشدهايم ، و اگر در گذشته مبتلا به آن خشكسالى شديم از نحوست موسى بوده است » و اگر اين حرف را پس از نجات از قحط سالى زدهاند براى اين بوده كه تا آن روز دچار چنين بلائى نشده بودند ، و معلوم است كه انسان معمولا
هامش
( 1 ) اين روزها را با اختلاف احوال « گاهى فتح و غلبه و گاهى شكست و مغلوبيت » ميان مردم مىگردانيم تا مقام اهل ايمان با امتحان معلوم گردد . سوره آل عمران آيه 140