( ع ) در ميان قوم فرعون به سر مىبرده - جريان يافته و آن خاطراتى را كه وى پس از دعوت آنان به دين توحيد و نجات دادن بنى اسرائيل داشته و آن معجزاتى را كه يكى پس از ديگرى برايشان آورده تا آنجا كه خدا او و بنى اسرائيل را نجات داده و فرعون و لشكريانش را غرق كرده و سرزمين مبارك و مشارق و مغارب آن را در اختيار او و قومش گذاشته خاطر نشان ميسازد .
* ( « قالَ الْمَلأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ أتَذَرُ مُوسى وَقَوْمَه . . . » ) *
اين جمله حكايت گفتارى است كه قومش با فرعون داشته و مىخواستند او را فريب دهند و به قتل موسى و قوم او تحريكش كنند ، لذا فرعون در رد پيشنهاد آنان گفت : كشتن موسى و بنى اسرائيل براى ما مهم نيست ، براى اينكه فعلا قدرت در دست ما است ، و در هر حال برايشان تسلط داريم ، پس چه بهتر همان عذاب قبلى را در حق ايشان اجراء نموده فرزندانشان را كشته و زنانشان را زنده نگهداريم . و اين جواب خود دليل روشنى است بر اينكه قوم فرعون از او خواستند تا موسى و قومش را بكشد ، زيرا اگر پيشنهاد ايشان چيز ديگرى غير از كشتن بود جمله * ( « وَإِنَّا فَوْقَهُمْ قاهِرُونَ » ) * آن موقعيتى را كه مىبايست داشته باشد نمىداشت .
و اينكه گفتند : * ( « وَيَذَرَكَ وَآلِهَتَكَ » ) * تاكيد در تحريك وى بر قتل ايشان است ، و معنايش اين است كه : اى فرعون ! اين شخص علاوه بر فسادى كه او و قومش در زمين انگيختهاند زير بار پرستش تو و خدايانت هم نرفتهاند . از اين جمله به خوبى بر مىآيد كه فرعون هم ادعاى الوهيت مىكرده و مردم را به پرستش خود مىخوانده و هم خودش « 1 » خدايانى براى خود داشته و آنها را مىپرستيده . تاريخ هم اين معنا را در باره پاره اى از امتهاى گذشته اثبات كرده ، از آن جمله نقل شده كه در روم و ممالك ديگر ، مردم ، بزرگ خانواده و رؤساى قبائل و عشاير را مىپرستيدند ، و آن بزرگان و رؤسا هم ، پدران نخستين و بتها را پرستش مىكردهاند .
و نيز در تاريخ دارد كه بعضى از بتپرستان براى بتهايى كه مىپرستيدند بتها و ارباب ديگرى قائل بودند ، و معتقد بودند كه بتهاى مورد پرستش آنان آن بتها را مىپرستند ، از آن جمله پدر و مادر را رب خود مىدانستند و براى پدر و مادر ارباب ديگرى قائل بودند .
اين آن چيزى است كه از جمله مورد بحث به دست مىآيد ، الا اينكه از كلامى كه فرعون با قوم خود داشته و قرآن از او چنين حكايت مىكند : « أَنَا رَبُّكُمُ الأَعْلى » « 2 » و همچنين از
هامش
( 1 ) الدر المنثور ج 3 ص 107 و تفسير قمى ج 1 ص 237 و تفسير قرطبى ج 7 ص 262
( 2 ) من بزرگترين پروردگار شمايم . سوره نازعات آيه 24