حقيقت معناى اين كلمه مالك و مدبر بلا واسطه جميع اجزاى عالم باشد نبودند ، بلكه اجزاى عالم و امور آن را در بين اربابهاى مختلفى تقسيم نموده ، و براى خداى تعالى تنها مقام « إله الآلهة » و « رب الأرباب » قائل بودند ، نه اينكه هم رب ارباب باشد و هم رب مربوبهاى آن ارباب .
و ادعاى فرعون بنا بر حكايت قرآن كه مىفرمايد : « أَنَا رَبُّكُمُ الأَعْلى » « 1 » اين بود كه وى از جهت اينكه حوائج مردم آن هم تنها مردم مصر را برآورده مىساخت داراى مقام بلندترى است از ساير ارباب ، نه اينكه ربوبيت تمامى عالم قائم به ذات او باشد ، البته اين را هم از نفهمى مردم بتپرست بعيد نمىدانيم كه مثل فرعون انسانى را پروردگار عالميان بدانند ، و ليكن مىگوييم كه اصول مذهب و ثنيت اين نيست كه شخصى را رب العالمين بدانند .
* ( « قالَ فِرْعَوْنُ آمَنْتُمْ بِه قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ . . . » ) *
اين جمله خطابى است كه فرعون از در خشم و استكبار به ساحران كرده و جمله اى است خبرى كه به قرينه مقام انكار و توبيخ را افاده مىكند ، ممكن هم هست بگوييم جمله استفهام انكارى و يا توبيخى است ، و علامت استفهام و يا توبيخ در اولش بوده و حذف شده .
جمله * ( « إِنَّ هذا لَمَكْرٌ مَكَرْتُمُوه فِي الْمَدِينَةِ » ) * تهمتى است كه فرعون به ساحران زده و آنان را در توطئه با موسى متهم مىسازد ، خلاصه فرعون در اين جمله مىخواسته است بگويد :
شما در همين چند روزى كه در شهر مجتمع بوديد بجاى اينكه خود را براى مقابله با موسى آماده كنيد پنهانى او را ديده و با او توطئه كردهايد كه عليه من و به نفع وى كار كنيد ، و بدين وسيله بر مصر دست يافته اهلش را بيرون كنيد ، چون ساحران تا آن روز موسى را نديده بودند ، و اگر توطئه اى در كار بوده مسلما در آن موقعى بوده كه ساحران در عاصمه فرعون اجتماع كردند .
فرعون با جمله « آمنتم به » ايمان سحره را انكار نموده و با جمله * ( « إِنَّ هذا لَمَكْرٌ » ) * آنان را به توطئه عليه خود متهم ساخت و اين تهمت را براى اين جهت زد كه ساحران را مفسد در مملكت قلمداد كند و با اين دستاويز بتواند آنان را به شديدترين وجهى مجازات نموده و از بين ببرد .
لذا نخست با جمله * ( « فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ » ) * سر بسته و بطور اجمال تهديدشان نموده و آن گاه با جمله * ( « لأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلافٍ ثُمَّ لأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ » ) * بطور تفصيل تهديدشان كرد و گفت : اول دست و پاهاتان را بطور خلاف ، يعنى دست راست را با پاى چپ و دست
هامش
( 1 ) سوره نازعات آيه 24