* ( « وَبَيْنَهُما حِجابٌ وَعَلَى الأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ » ) * معناى « حجاب » روشن است ، و آن ساترى است كه بين دو چيز حائل شود ، و « اعراف » به معناى قسمتهاى بالاى حجاب و تلهاى شنى و « عرف » به معنى يال اسب و تاج خروس و قسمت بالاى هر چيزى است . معلوم مىشود كه اين كلمه به هر معنا كه استعمال شود ، معناى علو و بلندى در آن هست . و از اينكه حجاب را قبل از اعراف ذكر كرده و همچنين از اينكه فرموده : اهل اعراف مشرف بر جميع مردم از بهشتيان و دوزخيانند ، معلوم مىشود كه منظور از اعراف قسمتهاى بالاى حجابى است كه حائل بين دوزخ و بهشت است ، بطورى كه اعرافيان در آنجا ، هم دوزخيان را مىبينند و هم بهشتيان را .
« سيما » به معناى علامت است ، راغب در مفردات مىگويد : « سيما » و « سيميا » به معناى علامت است ، هم چنان كه شاعر گفته « له سيمياء لا تشق على البصر » « 1 » و در قرآن مىفرمايد : « سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ » . بنا بر اين ، معناى « سومته » « اعلمته » و معناى « مسومين » « معلمين » است « 2 » .
دقت در اين آيه و آيات بعديش اين معنا را بدست مىدهد كه حجاب مزبور بين دوزخيان و اهل بهشت قرار دارد ، و مرجع ضميرى كه در « بينهما » است همان اهل دوزخ و بهشت است . از آيه « يَوْمَ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَالْمُنافِقاتُ لِلَّذِينَ آمَنُوا انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ قِيلَ ارْجِعُوا وَراءَكُمْ فَالْتَمِسُوا نُوراً فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَه بابٌ باطِنُه فِيه الرَّحْمَةُ وَظاهِرُه مِنْ قِبَلِه الْعَذابُ » « 3 » هم كه در باره محاوره و گفتگوى مؤمنين با منافقين است اين معنا استفاده مىشود ، و اين حجاب از اين جهت حجاب خوانده شده كه حائلى است بين دو طايفه اهل دوزخ و بهشت ، نه از اين جهت كه مانند حجابهاى دنيا پارچه اى باشد كه از نخ بافته شده و در بين بهشت و جهنم آويزان شده باشد .
بنا بر اين معناى آيه اين مىشود كه : در قسمتهاى بالاى حجاب رجالى هستند كه بر هر دو طرف مشرفند ، چون در محل مرتفعى قرار دارند ، مردانى هستند كه اهل جهنم و بهشت را به قيافه و علامتهايشان مىشناسند .
هامش
( 1 ) او را نشانه اى است كه ديدنش سخت نيست .
( 2 ) مفردات راغب ماده « سام » .
( 3 ) روزى كه مردان و زنان منافق به كسانى كه ايمان داشتهاند مىگويند نظرى بما نماييد تا مقدار كمى از نورتان برگيريم ، گفته مىشود به پشت برگرديد و نور بطلبيد ، سپس در ميانشان ديوارى زده مىشود كه درى دارد كه درونش در آن رحمت و بيرونش از پيش او عذاب مىباشد . سوره حديد آيه 13