« الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَه وَأَوْرَثَنَا الأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشاءُ » « 1 » .
راغب در مفردات در باره معناى آيه مورد بحث وارث بهشت گفته است : « ارث » و « وراثت » به معناى انتقال قهرى و بدون معامله دسترنج كسى است به غير ، و به همين جهت مالى را كه از ميت به وارثش منتقل مىشود « ميراث » - با قلب واو بالف - و « تراث » - با قلب واو به تاء - گويند ، مانند آيه « وَتَأْكُلُونَ التُّراثَ » و روايت « اثبتوا على مشاعركم فانكم على ارث ابيكم » « 2 » و قول شاعر :
فتنظر فى صحف كالرباط
فيهن ارث كتاب محي
كه در آن « ارث » به معناى اصل و بقيه آمده است . راغب اضافه كرده كه اين كلمه به معناى منافعى كه در تحصيلش رنج و زحمتى تحمل نشده نيز آمده ، و در آيه « تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي أُورِثْتُمُوها » و آيه « أُولئِكَ هُمُ الْوارِثُونَ الَّذِينَ يَرِثُونَ » به معناى نعمت گوارا است ، و منظور از ارث در آيه « وَيَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ » نبوت و فضيلت است ، نه مال دنيا ، چون مال دنيا در نظر انبيا ( ع ) ارزش آن را ندارد كه دل بر او ببندند و به آن افتخار كنند ، كمتر كسى از انبيا در صدد تحصيل مال بر آمده ، هم چنان كه رسول خدا ( ص ) فرمود : « كسى از ما گروه انبيا ارث نمىبرد و آنچه از خود باقى گذاريم صدقه است » يعنى آنچه از ما بماند علم است كه صدقه اى است مشترك ميان همه امت . و نيز فرموده « علما ورثه انبيايند » كه از آنان علم و فضيلت را به ارث مىبرند .
و اگر لفظ ارث را به كار برده براى اين است كه اين علم و فضيلت را بدون ثمن و منتى بدست مىآورند . و نيز به على ( رضى اللَّه عنه ) فرمود : « تو اى على ! برادر و وارث منى » پرسيد از تو چه چيز ارث مىبرم ؟ فرمود « همان چيزى كه من از انبياى قبل از خودم ارث بردم ، تو نيز از من كتاب خدا و سنت مرا ارث مىبرى » و اگر خداى تعالى در قرآن كريم خود را وارث خوانده براى اين است كه بازگشت جميع موجودات به سوى اوست . « 3 »
خواننده محترم با مقايسه آنچه كه ما گفتيم با آنچه وى در باره معانى اين كلمه گفته به خوبى مىفهمد كه بيان ما روشنتر است ، زيرا معانيى كه او براى اين كلمه كرده به يك اصل
هامش
( 1 ) و گويند ستايش خدايى را كه وعده خويش با ما راست كرد و زمين را به ارث به ما داد تا در بهشت هر كجا كه خواهيم جاى گيريم . سوره زمر آيه 74
( 2 ) بر آنچه درك مىكنيد ثابت بمانيد زيرا شما بر اصل پدر خويش مىباشيد .
( 3 ) مفردات راغب ص 518 ماده « ورث » .