مؤلف : اين نيز از باب تطبيق كلى بر مصداق است ، و عياشى هم در تفسير خود نظير اين روايت را از ابى بصير از يكى از دو امام باقر و صادق ( ع ) نقل كرده است « 1 » .
و نيز در كتاب نامبرده به سند خود از حلبى از امام صادق ( ع ) نقل كرده كه در ذيل آيه * ( « وَأَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ » ) * فرمود : مقصود مساجدى است كه در اسلام بنا شده و معناى آيه اين است كه : در مساجد نو بنياد هم روى خود را به جانب مسجد الحرام كنيد « 2 » . اين مضمون را عياشى نيز از زراره و حمران و محمد بن مسلم از ابى جعفر و ابى عبد اللَّه ( ع ) روايت كرده است « 3 » .
مؤلف : گويا مراد امام ( ع ) اين است كه معناى « اقامه وجوه » در اين آيه صرف توجه به خدا و استقبال قبله است ، و اما اينكه اين قبله كجا است متعرض آن نيست . در اين آيه اجمالا گوشزد مىكند كه قبله اى هست ، و در آيه « فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَحَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَه » « 4 » آن قبله را معين مىكند . قبلا هم در بحث پيرامون آيات قبله گفتيم كه كعبه در مدينه ، و بعد از هجرت قبله مسلمين شد ، و آيه مورد بحث كه از آيات سوره « اعراف » است در مكه نازل شده ، و اگر با سياق آيات قبله سازگار باشد بعيد نيست گفته شود : اصل تشريع قبله در مكه و در اين سوره بوده ، و تفصيل و تفسير جزئيات آن در مدينه در سوره بقره بوده است ، و از اين قبيل احكام از واجبات و محرمات زياد داريم كه سوره هاى مكى اجمال آن را متعرض شدهاند و سوره هاى مدنى تفصيل و تفسير آن را .
بنا بر اين ، اينكه امام ( ع ) فرمود : « مساجدى است كه در اسلام بنا شده » معنايش اين است كه مراد از اين مساجد هر مسجدى است كه مسلمين در اكناف زمين بنا مىكنند و منظور از « اقامه وجوه » گردانيدن وجوهى است كه در آيه كعبه است .
در تفسير عياشى از حسين بن مهران از ابى عبد اللَّه ( ع ) روايت شده كه در ذيل جمله * ( « وَأَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ » ) * فرمودند : منظور ائمه مىباشند « 5 » .
مؤلف : ظاهرا مراد امام ( ع ) از كلمه « ائمه » ، ائمه جماعات است ، و به
هامش
( 1 ) تفسير عياشى ج 2 ص 12
( 2 ) تهذيب الاحكام ج 2 ص 43
( 3 ) تفسير عياشى ج 2 ص 12 ح 19
( 4 ) تو اى پيغمبر از اين ببعد روى خود را به قسمتى از مسجد الحرام ( كعبه ) متوجه كن و شما اى مسلمين هر جا بوديد روى خود را به سوى آن متوجه سازيد . سوره بقره آيه 144
( 5 ) تفسير عياشى ج 2 ص 12 ح 81