« وَأُوتِينَا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِها وَكُنَّا مُسْلِمِينَ » « 1 » البته اين در صورتى است كه مقصود ملكه سبا ، اسلام براى خدا باشد ، و نيز گفت : « أَسْلَمْتُ مَعَ سُلَيْمانَ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ » « 2 » و در قرآن كريم احدى به وصف : * ( « أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ » ) * توصيف نشده ، تنها رسول خدا ( ص ) است كه در آيه مورد بحث و همچنين در آيه « قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّه مُخْلِصاً لَه الدِّينَ وَأُمِرْتُ لأَنْ أَكُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِينَ » « 3 » اول المسلمين خوانده شده .
بعضى گفتهاند : مقصود اين است كه آن جناب اول مسلمان از اين امت است ، زيرا اگر مراد اسلام در همه قرون بوده باشد اولين مسلمان ابراهيم خليل ( ع ) است ، و سايرين تابع او هستند . ليكن اين حرف صحيح نيست ، زيرا اسلام در آيه شريفه مقيد به اسلام اين امت نشده ، پس وجهى براى تقيد آن نيست . و اما اينكه گفت : اولين مسلمان ابراهيم بود ، جوابش آيات گذشته است كه پيغمبران قبل از ابراهيم را هم مسلمان معرفى مىكرد . و اما آيه « وَمِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ » « 4 » و آيه « مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ » « 5 » هيچكدام دلالتى بر ادعاى مزبور ندارند .
* ( « قُلْ أغَيْرَ اللَّه أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ . . . » ) *
اين آيه و آيه بعدش مشتملند بر سه حجت كه در حقيقت جامع همه حجتهايى است كه در اين سوره بر مساله توحيد اقامه شده است . اين حجتها عبارت است از استدلال به آغاز آفرينش و استدلال به انجام آن و استدلال به حال انسان كه بين آن آغاز و اين انجام زندگى مىكند ، و به عبارت ديگر استدلال به نشاه دنيا و قبل از آن و بعد از آن . استدلال از طريق آغاز آفرينش را جمله * ( « أغَيْرَ اللَّه أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ » ) * متعرض آن است ، چون وقتى خداى تعالى رب هر چيزى باشد قهرا تمامى موجودات مربوب او خواهند بود ، و غير او على الاطلاق رب ديگرى كه صالح براى پرستش باشد نيست .
و استدلال از طريق انجام آفرينش و بازگشت آن را جمله
هامش
( 1 ) ما قبل از اينكه اين معجزه راى از سليمان ببينيم علم به صحت ادعاى وى داشتيم . سوره نمل آيه 42
( 2 ) من با سليمان اسلام آوردم براى پروردگار عالميان . سوره نمل آيه 44
( 3 ) بگو من مامور شدهام با اخلاص در دين ، خدا راى بپرستم و مامورم كه اولين مسلم باشم . سوره زمر آيه 12
( 4 ) سوره بقره آيه 128
( 5 ) سوره حج آيه 78