شما را در آنچه به شما داده آزمون كند ، پروردگارت كيفر كردار را به زودى مىدهد و همو آمرزگار مهربان است ( 165 ) .
بيان آيات
اين آيات آخر سوره است و مشتمل است بر هدفى كه رسول خدا ( ص ) در دعوت اين سوره داشته و اينكه به آنچه دعوت مىكرده عامل نيز بوده و نيز مشتمل است بر خلاصه دلايلى كه در اين سوره عليه عقيده شرك اقامه شده است .
* ( « قُلْ إِنَّنِي هَدانِي رَبِّي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ . . . » ) *
كلمه « قيم » - بكسر قاف و فتح ياء - مخفف قيام است ، و توصيف دين به آن براى مبالغه در اين است كه دين بر مصالح بندگان قيام دارد ، بعضى هم گفتهاند : اين كلمه به معناى قيم و سرپرست امر است .
در اين آيه خداى تعالى پيغمبر گرامى خود را دستور مىدهد كه به مردم بگويد :
پروردگارش او را به هدايت الهى خود به سوى صراط مستقيم و آن راه روشنى كه قيم بر سالكان خويش است ، و تخلف و اختلاف در آن راه ندارد دينى كه - چون مبنى بر فطرت است - به بهترين وجهى قائم به مصالح دنيا و آخرت انسانى است هدايت فرموده ، هم چنان كه ابراهيم را به آن دين حنيف و يا به عبارت ديگر آن دينى كه از انحراف شرك به سوى اعتدال توحيد متمايل است هدايت فرمود . آرى ، ابراهيم هم از مشركان نبود . توضيح اين معانى در خلال تفسير آيات اين سوره گذشت .
* ( « قُلْ إِنَّ صَلاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيايَ وَمَماتِي لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ لا شَرِيكَ لَه وَبِذلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ » ) * كلمه « نسك » به معناى مطلق عبادت است ، و ليكن بيشتر در ذبح و يا قربانيى كه به منظور تقرب به درگاه خداى سبحان ذبح مىشود استعمال شده است .
در اين آيه شريفه خداى تعالى براى بار دوم رسول گرامى خود را دستور مىدهد كه به مردم بگويد : او خودش به آنچه كه خداوند به سوى آن هدايتش كرده عمل مىكند . و منظور از اين اعلام اين است كه رسول خدا ( ص ) از تهمت دور تر شده و مردم بهتر دين او را تلقى به قبول كنند ، چون يكى از نشانه هاى راستگويى اين است كه گوينده به گفته هاى خود عمل نموده و گفتارش با كردارش مطابقت داشته باشد ، لذا مىفرمايد : به مردم بگو كه من نماز و تمامى عبادات و زندگيم و جميع شؤون آن از قبيل اعمال ، اوصاف ، فعلها و تركها كه
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 543
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥٤٣