بحث روايتى
در تفسير عياشى از زراره و حمران و محمد بن مسلم از حضرت ابى جعفر و حضرت صادق ( ع ) روايت شده كه در ذيل جمله * ( « يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها » ) * فرمودند : مقصود از اين آيات طلوع آفتاب از مغرب و خروج جنبنده زمين و پديد آمدن دود است كه انسان اگر به گناه اصرار ورزد و عمل ايمانى بجا نياورد و اين آيه ها ظاهر شود ايمانش سودى نخواهد داشت « 1 » .
مؤلف : مساله اصرار بر گناه - چنان كه روايت آينده دلالت مىكند - تفسير جمله * ( « أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً » ) * است .
و نيز در همان كتاب از ابى بصير از يكى از دو بزرگوار سابق الذكر روايت شده كه در ذيل جمله * ( « أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً » ) * فرموده : مؤمن گنهكار كمى حسنات و كثرت گناهانش ميان او و ايمانش حائل گشته و در نتيجه باعث مىشود كه وى در ايمانش كسب خيرى نكرده باشد « 2 » .
مرحوم قمى در تفسير خود مىگويد : پدرم از صفوان از ابن مسكان از ابى بصير از امام باقر ( ع ) برايم چنين روايت كرد كه آن جناب در تفسير جمله * ( « يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ . . . » ) * فرموده : اين آيت الهى عبارت است از طلوع آفتاب از مغرب ، كسانى كه در چنين روزى ايمان بياورند ايمانشان بى فايده است « 3 » .
و در الدر المنثور است كه احمد و عبد بن حميد در مسند خود و ترمذى و ابو يعلى و ابن ابى حاتم و ابو الشيخ و ابن مردويه همگى از ابى سعيد خدرى از رسول خدا ( ص ) روايت كردهاند كه در تفسير جمله * ( « يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ » ) * فرموده است : اين آيات عبارت است از طلوع آفتاب از مغربش « 4 » .
مؤلف : از ظاهر اين روايات برمىآيد كه از باب تطبيق كلى بر مصداق باشد و ليكن احتمال هم دارد كه تفسير بوده باشد ، و مراد از بعض آياتى كه در آيه شريفه است همين آيات
هامش
( 1 ) تفسير عياشى ج 1 ص 384 ح 128
( 2 ) تفسير عياشى ج 1 ص 385 ح 130
( 3 ) تفسير قمى ج 1 ص 221 - 222
( 4 ) الدر المنثور ج 3 ص 57