اجمالى را به خوبى عمل كرده و به كار بستند تكميل كنيم ، و فروع آن شرايع را كه مورد احتياج بنى اسرائيل بود تفصيل و توضيح دهيم ، و اين هدايت و رحمتى بود از ما ، شايد ايشان به معاد و لقاى پروردگارشان ايمان بياورند . اين است آنچه از سياق خود آيه و اتصالش به سياق آيات سه گانه گذشته استفاده مىشود .
پس در حقيقت جمله * ( « ثُمَّ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ » ) * برگشت به سياق آيات قبل از آيه * ( « قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ » ) * است كه در آنها روى سخن با پيغمبر اكرم ( ص ) بود ، و خطاب در آنها به صيغه متكلم مع الغير ( ما فلان و فلان كرديم ) بود و با لفظ « ثم » كه به تاخير دلالت مىكند به اين معنى اشاره شده كه اين كتاب براى اين نازل شده كه تمام كننده و تفصيل دهنده آن شرايع عمومى اجمالى باشد .
مفسرين ديگر آيه مورد بحث را به وجوه عجيب و غريبى توجيه نمودهاند از آن جمله گفتهاند : در اين آيه چيزى حذف و در تقدير گرفته شده و آن جمله « بگو اى محمد » است و تقدير آيه : « ثم قل يا محمد اتينا موسى الكتاب » است .
و يا گفتهاند : تقدير آيه : « ثم اخبركم ان موسى اعطى الكتاب - سپس به شما خبر مىدهم كه به موسى كتاب داده شد » است .
و نيز از آن جمله گفتهاند : تقدير آيه : « ثم أتل عليكم آتينا موسى الكتاب - سپس برايتان بخوانم كه به موسى كتاب داديم » است .
بعضى ديگر گفتهاند : اين آيه متصل است به آيه « وَوَهَبْنا لَه إِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ » و نظم و ترتيب كلام : « وَوَهَبْنا لَه إِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ * ( ثُمَّ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ » ) * است .
چيزى كه اين مفسرين را وادار به اين توجيهات عجيب و غريب كرده اين است كه فكر كردهاند تورات قبل از قرآن نازل شده ، پس چگونه در اين آيه لفظ « ثم » كه مفيد بعديت و تاخر است در باره تورات استعمال شده ؟ لازمه اين لفظ اين است كه تورات بعد از قرآن نازل شده باشد ، و حال آنكه در همين آيات يعنى در آيه * ( « قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ » ) * تقدم نزول تورات خاطرنشان شده است ؟ جواب اين شبهه همان بيانى است كه ما در ذيل آيه مورد بحث گذرانديم .
جمله * ( « تَماماً عَلَى الَّذِي أَحْسَنَ » ) * اين معنا را بيان مىكند كه غرض از انزال تورات تتميم نواقص كسانى است از بنى اسرائيل كه شرايع كلى و احكام اجمالى سابق الذكر را به خوبى عمل كرده و به كار بستند ، هم چنان كه در داستان موسى بعد از نازل شدن تورات نيز به مساله نيكو به كار بستن احكام تورات امر نموده و فرموده : « وَكَتَبْنا لَه فِي الأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً