وقتى به سوى پروردگار خود بازگشت نمود خداوند پرده غفلت را از جلو چشم و فهم او برداشته و حقيقت را مكشوف مىسازد ، اولياى خدا لذاتى را مىبينند كه هرگز خيالش را هم نمىكردند ، و اولياى شيطان هم حقيقت آن اعمالى را كه مىكردند مىبينند ، و امورى براى ايشان كشف مىشود كه هيچگاه در خاطرشان خطور نمىكرد ، پس ظهور حقايق اعمال در روز قيامت اختصاص به يك طائفه ندارد .
* ( « وَأَقْسَمُوا بِاللَّه جَهْدَ أَيْمانِهِمْ ) * . . . * ( عِنْدَ اللَّه » ) * كلمه « جهد » - به فتح جيم - به معناى طاقت است ، و كلمه « ايمان » جمع « يمين » به معناى سوگند است ، و « جهد يمين » قسم خوردن به مقدار قدرت و طاقت است ، و منظور اين است كه : ايشان تا آنجا كه مىتوانستند قسم ياد كرده تاكيد نمودند . و مقصود از بودن آيات در نزد خدا ، بودن آن در ملك خدا است ، و معنايش اين است كه : هيچ كس مالك چيزى از آن آيات نيست مگر به اذن خدا .
بنا بر اين ما حصل معناى آيه چنين است : ايشان تا آنجا كه توانستند قسمهاى غليظ و شديد خوردند كه اگر معجزه اى از ناحيه پروردگار ببينند كه دلالت بر صدق ادعاى رسول خدا و نبوت وى كند ايمان خواهند آورد - البته منظور كفار اقتراح و بازيچه قرار دادن معجزات بود - بگو اختيار آوردن آيات و معجزات به دست من نيست تا از پيش خود خواسته شما را اجابت كنم ، مالك و محيط بر آنها خدا است .
* ( « وَما يُشْعِرُكُمْ أَنَّها إِذا جاءَتْ لا يُؤْمِنُونَ » ) * كلمه « لا يؤمنون » هم با ياى غيبت قرائت شده و هم با تاى خطاب ( لا تؤمنون ) و بنا بر قرائت اول روى سخن بطور التفات به مؤمنين ، و بنا بر قرائت دوم روى سخن با مشركين است .
و كلام تتمه گفتار رسول خدا ( ص ) است .
از ظاهر كلام چنين برمىآيد كه لفظ « ما » در « ما يشعركم » استفهاميه مىباشد ، و بنا بر اين ، معناى آيه چنين مىشود : « شما مؤمنين چه مىدانيد كه واقع مطلب چيست ؟ واقع اين است كه اگر ما معجزه هم برايشان بفرستيم باز ايمان نمىآورند » و در حقيقت آيه شريفه مىخواهد اين معنا را برساند كه : اين مشركين قسم مىخورند اگر معجزه اى برايشان بفرستيم حتما ايمان مىآورند ، و چه بسا شما مؤمنين فريب اين قسمهايشان را بخوريد ، و حال آنكه خبر نداريد كه اگر ما معجزه دلخواهشان را برايشان بفرستيم ايمان نخواهند آورد ، چون خدا نخواسته كه ايشان موفق به ايمان شوند . روى اين حساب آيه شريفه جزو آيات راجع به اخبار غيبى است .