است كه مىخواهد بدين وسيله امتحان و حجت را كه نظام تشريع اقتضاى آن را دارد بر بندگان خود تمام نمايد ، هم چنان كه فرموده : « وَلِيُمَحِّصَ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ الْكافِرِينَ » « 1 » .
آيه شريفه * ( « كَذلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ » ) * و از آن روشنتر آيه « إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الأَرْضِ زِينَةً لَها لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا » « 2 » شاهد ادعاى ما است كه گفتيم زينت اعمال كه همان محبوبيت و لذيذ بودن آن است نسبتى به خداى تعالى نيز دارد .
اقوال ساير مفسرين در اين باره مختلف و در نتيجه تفسيرهايى هم كه براى آيه مورد بحث كردهاند مختلف است . از آن جمله يكى اين است كه گفتهاند : مراد از زينت دادن عمل ، اصلاح آن به وسيله امر و نهى و بيان حسن و قبح آن است ، و معناى آيه اين است كه :
« ما همانطورى كه عمل شما مؤمنين را اصلاح كرده و زينت داديم عمل امتهاى قبل از شما را نيز با دعوت به سوى حق اصلاح كرديم ، به اين معنا كه ما در دعوت خود خدايان ايشان را دشنام نداده و عقايدشان را جريحه دار نساختيم و مؤمنين را از كارهايى كه باعث نفرت كفار از دين و رميدن آنان از قبول حق مىشود نهى كرديم » .
اين تفسير از جهت اينكه مخالف با ظهور آيه در عموميت است ، و دليلى هم بر تخصيص آن نيست مخدوش است .
قول ديگر اين است كه گفتهاند : مراد از زينت دادن اعمال ، مطبوع كردن آن است ، و معناى آيه اين است كه : « ما از طرفى عمل امتها را موافق طبع آنان قرار داديم ، و از طرف ديگر حق و حقيقت را به آنان معرفى كرديم تا به اختيار خود بر طبق حق عمل كنند و از باطل اجتناب نمايند » .
اشكال اين تفسير اين است كه هم چنان كه نمىتوانيم دعوت به اطاعت و معصيت و ايمان و كفر را مستقيما و بدون واسطه به خدا نسبت دهيم اين را نيز نمىتوانيم بگوييم كه خداوند طبايعى در آدميان قرار داده كه به كار نيك و كار بد به يك صورت و يك جور متمايل است ، زيرا در اين مرحله هيچ فرقى بين دعوت تكوينى و دعوت تشريعى نيست .
تفسير ديگر اين است كه گفتهاند : مراد از زينت دادن اعمال بيان آثار نيك اعمال و
هامش
( 1 ) و تا آنكه اهل ايمان را از هر عيب پاك و كامل كند و كافران را به كيفر ستمكارى محو و نابود گرداند . سوره آل عمران آيه 141
( 2 ) ما آنچه در زمين جلوه گر است زينت و آرايش ملك زمين قرار داديم تا مردم را به آن امتحان كنيم كه كدام يك در طاعت خدا عملشان نيكوتر خواهد بود . سوره كهف آيه 7