نتايجى قرار داده كه منتها اليه همه آن نتايج سعادت واقعى و حقيقى زندگى است .
به هر حال ، انسان در هر عملى كه انجام مىدهد لذتى را در نظر مىگيرد كه يا لذت مادى و بدنى است ، مانند لذت طعام ، شراب ، نكاح و امثال آن ، و يا لذت فكرى است مانند لذت دوا ، ترقى ، انس ، مدح ، فخر ، نام نيك ، انتقام ، ثروت و امنيت و صدها نظاير آن .
اين لذايذ است كه عمل و متعلقات عمل انسان را در نظر انسان زينت مىدهد ، و خداوند هم به وسيله همين لذايذ آدمى را تسخير كرده ، اگر اين لذايذ نبود بشر در صدد انجام هيچ عملى برنمىآمد و در نتيجه آن نتايجى را كه خداوند از خلقت انسان در نظر داشته و همچنين نتايج تكوينى از قبيل بقاى شخص و دوام نسل حاصل نمىشد ، اگر در خوردن و آشاميدن و زناشويى لذتى نمىبود هيچ وقت انسان حاضر نمىشد براى رسيدن به آن ، اين همه رنج و زحمت بدنى و ناملايمات روحى را تحمل كند و در نتيجه نظام زندگى مختل مىشد ، و افراد از بين رفته نوع بشر منقرض مىگشت و حكمت تكوين و ايجاد بدون شك لغو مىگرديد .
اقسام لذايذ
اين لذايذى كه گفتيم چند قسماند :
يك قسم آن لذايذى است كه لذيذ بودن و زيبايى آن طبيعى شىء لذيذ است ، مانند طمعهاى لذيذى كه در انواع غذاها است ، و لذت نكاح و امثال آن . اين گونه لذايذ مستند به خلقت و منسوب به خداى سبحان است و خداوند آن را به منظور سوق دادن اشيا به سوى غايت و هدف تكوينى در آنها قرار داده ، و اين كار كسى جز خداى تعالى نيست ، او است كه هر چيز را كه آفريده به سوى كمال وجوديش راهنمايى كرده است .
قسم ديگر ، لذايذى است فكرى كه هم زندگى دنيوى انسان را اصلاح مىكند و هم نسبت به آخرت او ضررى ندارد . اين قسم نيز مانند قسم اول منسوب به خداى سبحان است ، چون التذاذ از اين لذات امرى است فطرى و ناشى مىشود از فطرت سالمى كه خداوند مردم را بر اساس آن فطرت آفريد ، كه هيچ تغيير و تبديلى در خلقت خدا نمىباشد ، و يكى از مثالهاى روشن اين گونه لذات ايمان است كه به مقتضاى آيه « حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الإِيمانَ وَزَيَّنَه فِي قُلُوبِكُمْ » « 1 » حلاوتش را خدا در دل هر كه بخواهد قرار مىدهد .
هامش
( 1 ) خداوند ايمان را محبوب شما گردانيد و آن را در دلهاى شما زينت قرار داد . سوره حجرات آيه 7