علم به اينكه باطل است به ديگران تلقين كنند تا بدين وسيله به منظورهاى شوم و پليد خود نايل آيند . اشكال ديگرى كه ممكن است در اينجا به گفته ما بشود اين است كه : آيات مورد بحث در مكه نازل شده ، و رسول خدا ( ص ) در مكه مواجه با مشركين بود ، و تا قبل از هجرت ، دعوتش همه متوجه ايشان بود ، چون مكه خانه مشركين بود ، و رسول خدا مبتلاى به ايشان بود نه به يهود ، بنا بر اين چگونه مىتوان گفت آيه مورد بحث خطاب به يهوديها است ؟
جواب اين اشكال هم اين است كه ابتلاى رسول خدا ( ص ) به مشركين باعث نمىشود كه دعوتش نيز مخصوص مشركين باشد و در برابر ساير اديان باطل سكوت كند ، زيرا دعوت اسلام دعوتى است جهانى و متوجه جميع ملل عالم ، و قرآن كريم ذكرى است براى عالميان . علاوه بر اين ، يهوديها و اهل مكه با هم همسايه و پيوسته با يكديگر در تماس بودند . و به فرضى كه اينان مورد خطاب بودن اهل كتاب در آيه مورد بحث را قبول نكنند در باره آيات ديگرى كه در بعضى از سوره هاى مكى هست چه مىكنند ؟ مانند آيه « وَلا تُجادِلُوا أَهْلَ الْكِتابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ » « 1 » و آيه « وَعَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا ما قَصَصْنا عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَما ظَلَمْناهُمْ وَلكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ » « 2 » و آيات زيادى از سوره اعراف كه بيدادگرىهاى يهود را ذكر مىكند ، با اينكه سوره اعراف مكى است .
آرى با اينكه يهوديها در مجاورت مكه مىزيستهاند خيلى بعيد است كه در مدت چند سالى كه دعوت اسلام در مكه - كه نسبت به شبه جزيره عربستان مركزيت داشته - ادامه داشته ، آوازه آن به يهود و نصاراى داخل جزيره نرسيده باشد و يا رسيده باشد و ليكن ايشان در برابر آن سكوت كرده و چيزى به سود يا زيان آن نگفته باشند . چگونه اين احتمال قابل قبول است و حال آنكه در همان سالهاى قبل از هجرت آوازه دعوت اسلام به وسيله عده اى از مسلمين كه به حبشه مهاجرت كرده بودند به خارج از جزيره هم رسيده بود .
اشكال سومى كه در اينجا شده اين است كه : سوره انعام در باره احتجاج عليه مشركين نازل شده ، و همه آيات احتجاجى آن راجع به توحيد و تمامى خطابهاى آن متوجه مشركين
هامش
( 1 ) مجادله نكنيد با اهل كتاب مگر به طريقى كه نيكوتر است مگر با كسانى از ايشان كه ستم كردهاند . سوره عنكبوت آيه 46
( 2 ) براى كسانى كه دين يهود دارند آنچه را از پيش براى تو نقل كرديم حرام كردهايم ، ما ستمشان نكردهايم بلكه خودشان به خود ستم مىكردند . سوره نمل آيه 118