« هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » « 1 » البته اين در صورتى است كه خطاب در اين آيه خطاب به همه مردم باشد .
اين قسم از كتابهاى مذكور در قرآن به اعتبار منقسم شدن مردم به دو دسته نيكوكاران و زشتكاران طور ديگر نيز تقسيم شده ، و آن تقسيم اين گونه كتابها است به « كتاب فجار » و « كتاب ابرار » كه در آيه زير آمده : « كَلَّا إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ وَما أَدْراكَ ما سِجِّينٌ كِتابٌ مَرْقُومٌ » تا آنجا كه مىفرمايد : « كَلَّا إِنَّ كِتابَ الأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ وَما أَدْراكَ ما عِلِّيُّونَ كِتابٌ مَرْقُومٌ يَشْهَدُه الْمُقَرَّبُونَ » « 2 » .
قسم سوم كتبى است كه جزئيات نظام عالم و حوادث واقعه در آن را ضبط مىكند . از بعضى آيات برمىآيد كه اين كتابها نيز چند نوعند : يكى آن كتابى كه مطالب نوشته شده در آن به هيچ وجه تغيير نمىپذيرد ، مانند كتاب مذكور در آيه « وَما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِي الأَرْضِ وَلا فِي السَّماءِ وَلا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَلا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ » « 3 » و آيه « وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناه فِي إِمامٍ مُبِينٍ » « 4 » و آيه « وَعِنْدَنا كِتابٌ حَفِيظٌ » « 5 » و آيه « لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ » « 6 » البته اين آيه مخصوص حوادث لا يتغير نيست ، و ليكن اطلاقش اين قسم حوادث را هم شامل مىشود ، چون اجلها دو قسمند يكى اجلهاى لا يتغير ، و يكى آن اجلهايى كه قابل تغيير هست .
و به هر حال احتمال دارد اين نوع كتاب هم خود دو قسم باشد : يكى كتاب عامى كه حافظ جميع موجودات و حوادث جارى است ، و ديگر كتاب خاصى كه مخصوص به يك يك موجودات و مشتمل بر حوادث هر موجود مىباشد ، آيه اى كه در آخر ايراد شد و همچنين آيه
هامش
( 1 ) اين نامه ما است كه به حق بر ضرر شما سخن مىگويد كه ما آنچه راى عمل مىكردهايد نسخه برداشتهايم . سوره جاثيه آيه 29
( 2 ) نه ، اصلا كتاب و نامه بدكاران در سجين است و تو چه دانى كه سجين چيست ؟ كتابى است نوشته - تا آنجا كه مىفرمايد - نه ، اصلا نامه نيكان در عليين است و تو چه دانى كه عليين چيست ؟ كتابى است نوشته كه مقربان شاهد آنند . سوره مطففين آيات 7 - 9 و 18 - 20
( 3 ) از پروردگارت در آسمان و زمين هموزن ذرهاى نهان نيست ، و نه كوچكتر از اين و نه بزرگتر مگر اينكه در مكتوبى روشن است . سوره يونس آيه 61
( 4 ) سوره يس آيه 12
( 5 ) سوره ق آيه 4
( 6 ) سوره رعد آيه 38