« لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِما أَراكَ اللَّه » « 1 » و آيه « وَداوُدَ وَسُلَيْمانَ إِذْ يَحْكُمانِ فِي الْحَرْثِ » « 2 » و آيه « يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّه » « 3 » و همچنين آيات بسيارى ديگر . البته در پاره اى از آيات اين لفظ به كار رفته كه ممكن است آن را بر يك معناى اعم حمل نمود ، مانند آيه « رَبِّ هَبْ لِي حُكْماً وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ » « 4 » .
اما نبوت - در تفسير آيه شريفه « كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّه النَّبِيِّينَ . . . » « 5 » كه مراد از آن ، دريافت اخبار غيب است به عنايت خاص خداوند ، و آن اخبارى است وابسته به ما وراى حس و محسوس مانند يگانگى خدا و فرشتگان و روز رستاخيز .
و اينكه خداوند اين سه كرامت ( كتاب و حكم و نبوت ) را - كه سلسله جليل پيامبران را به آن سرافراز فرموده - در سياق آياتى قرار داده كه هدايت او را بيان مىكند دلالت دارد كه اين سه ، از آثار هدايت خاص خداوند است كه به آن وسيله شناخت خدا و آيات وى تمام مىشود .
گويا گفته شده : آن هدايتى كه پيغمبران را بر آن گرد آورديم و به سبب آن بر جهانيان برترى داديم همانست كه ايشان را به راهى راست درآورده و مىآموزد به ايشان كتابى را كه شامل احكام و شرايع خدا است ، و همان هدايت است كه ايشان را پا بر جا داشته و براى حكم ميان مردم نصب مىكند و اخبار غيب و نهان را به ايشان گزارش مىدهد .
كتاب در اصطلاح قرآن به چه معناست ؟
امروز وقتى ما لفظ « كتاب » را مىشنويم اولين معنايى كه از آن به ذهن ما تبادر مىكند همان صحيفه اى است كه پاره اى از مطالب در قالب خطوط دستى و يا چاپى « 6 » در آن گنجانيده شده است ، و ليكن از آنجايى كه هر لغتى را به ملاحظه افاده معنا و به خاطر تفهيم
هامش
( 1 ) تا به آنچه خدا به وحى خود بر تو پديد آرد ميان مردم حكم كنى . سوره نساء آيه 105
( 2 ) و داوود و سليمان وقتى كه در باره گوسفندان بى شبانى كه مزرعى را تباه كردند قضاوت نمودند . سوره انبياء آيه 78
( 3 ) اى داوود ما تو را در روى زمين مقام خلافت داديم تا ميان خلق خدا به حق حكم كنى و هرگز هواى نفس را پيروى مكن كه تو را از راه خدا گمراه مىسازد . سوره ص آيه 26
( 4 ) بار الها ! مرا « حكم » ده و به بندگان صالح خود ملحقم ساز . سوره شعراء آيه 83
( 5 ) سوره بقره آيه 213
( 6 ) شايد اطلاق كتاب بر غير آنچه دست با قلم مىنگارد از قبيل مجاز باشد .