پس اگر هم بخواهيم سر و صورتى به اين توجيه بدهيم بايد بگوييم : دسته اول كه شش نفرند ، انبيايى هستند كه از جهت داشتن ملك و رياست توأم با رسالت مشتركند . و دسته دوم كه چهار نفرند ، انبيايى هستند كه در داشتن زهد و اعراض از زخارف دنيا مشتركند . و دسته سوم كه آنان نيز چهار تن مىباشند ، انبيايى هستند كه خصوصيت مشتركى نداشته و ليكن هر كدام امتحان بزرگى مخصوص به خود داشتهاند - و خداوند داناتر است .
اشكال ديگرى كه به گفته صاحب المنار وارد است اين است كه وى موسى و هارون را بر ايوب و يوسف ، و آن دو را بر داوود و سليمان برترى داده بى اينكه دليلى داشته باشد . و همچنين « صلاح » را به معنى زهد و احسان گرفته كه اين نيز دليل قابل اعتمادى ندارد .
* ( « وَمِنْ آبائِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَإِخْوانِهِمْ » ) * اين تعبير ، گفتار قبلى ما را مبنى بر اينكه هدايت الهى در سلسله آبا و ابناى بشر در هيچ جا قطع نشده ، تاييد مىنمايد ، براى اينكه « ذريات » را كه همان نسل آينده است با « آباء » كه نسل گذشته است توأم ذكر نموده و فرموده كه آيندگان نيز در داشتن هدايت با حاضرين به پدرى يا پسرى يا اخوت اتصال دارند . * ( « وَاجْتَبَيْناهُمْ وَهَدَيْناهُمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » ) * راغب در مفردات خود مىگويد : « جبيت الماء فى الحوض » به معناى اين است كه من آب را در حوض جمع كردم ، و به همين مناسبت حوض را كه مجمع آب است « جابية » مىنامند و جمع آن « جواب » است و در قرآن كريم اين كلمه در جمله « وَجِفانٍ كَالْجَوابِ » به كار رفته است . و همين ماده را به طور استعاره در جمعآورى ماليات استعمال نموده ، اين عمل را « جباية الخراج » مىنامند ، و به همين معناى استعارى در آيه « يُجْبى إِلَيْه ثَمَراتُ كُلِّ شَيْءٍ » آمده است .
آن گاه مىگويد : « اجتباء » به همان معناى جمع كردن است ، و ليكن نه هر جمع كردنى بلكه برگزيدن و انتخاب كردن ، و به اين معنا است جمله « فَاجْتَباه رَبُّه » و اجتباء و برگزيدن خدا يك بنده را به اين است كه او را به فيض الهى خود اختصاص داده در نتيجه انواع نعمتها خود به خود و بدون زحمت به سويش سرازير گردد ، و اين موهبت مخصوص انبيا و بعضى از صديقين و شهداء كه همرتبه انبيااند مىباشد . اين كلمه در چند جاى قرآن آمده از آن جمله فرموده : « وَكَذلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ - و اين چنين پروردگارت ترا برمىگزيند » و فرموده :
« فَاجْتَباه رَبُّه فَجَعَلَه مِنَ الصَّالِحِينَ - پروردگارش او را برگزيد و از صالحين قرارش داد » و نيز فرموده : * ( « وَاجْتَبَيْناهُمْ وَهَدَيْناهُمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » ) * و در جاى ديگر فرموده : « ثُمَّ اجْتَباه
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 342
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣٤٢