اسماعيل . . . » معطوف بر جمله * ( « وَمِنْ ذُرِّيَّتِه » ) * باشند نه بر « داود . . . » . اين احتمالاتى است كه بعضىها دادهاند ، و ليكن نسبت به سياق آيه احتمال بعيدى است .
و اما جمله * ( « وَكَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ » ) * ظاهر سياق چنين اقتضا مىكند كه مراد از اين « جزاء » همان هدايت الهى باشد كه ذكر شد ، و لذا مىفرمايد : « و كذلك - اين چنين جزا مىدهيم » . خواهيد گفت : اگر لفظ « كذلك » اشاره به جزا مىبود ، جا داشت لفظ « هكذا » را كه براى اشاره به نزديك است به كار ببرد ، نه لفظ « كذلك » را كه براى اشاره به دور است .
جواب اين سخن اين است كه لفظ « كذلك » تنها براى اشاره به دور نيست ، بلكه گاه مىشود كه مشار اليه نزديك است ، و ليكن براى اشاره به عظمت موضوع لفظ « كذلك » به كار برده مىشود ، در اينجا نيز با به كار بردن اين لفظ ، مهم بودن هدايت را رسانيده ، نظير جمله « كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّه الأَمْثالَ » « 1 » كه با لفظ « كذلك » به مثالى كه زده اشاره فرموده با اينكه آن مثال از اين اشاره دور نبود .
* ( « وَزَكَرِيَّا وَيَحْيى وَعِيسى وَإِلْياسَ كُلٌّ مِنَ الصَّالِحِينَ » ) * در مباحث قبلى در معناى « احسان » و « صلاح » بحث كرديم .
از اينكه قرآن كريم عيسى را در بين نامبردگان از ذريه نوح مىشمارد ، مىتوان به دست آورد كه قرآن كريم دخترزادگان را هم اولاد و ذريه حقيقى مىداند ، چون اگر غير اين بود عيسى را كه از طرف مادر به نوح متصل مىشود ذريه نوح نمىخواند . نظير اين استفاده در سابق از آيه ارث و آيه محرمات نكاح گذشت . البته مطالب ديگرى نيز در اين باره هست كه - ان شاء اللَّه - در بحث روايتى آينده ايراد خواهد شد .
* ( « وَإِسْماعِيلَ وَالْيَسَعَ وَيُونُسَ وَلُوطاً وَكلًّا فَضَّلْنا عَلَى الْعالَمِينَ » ) * ظاهر آيه اين است كه مراد از اسماعيل همان فرزند ابراهيم ( ع ) و برادر اسحاق است ، « يسع » - به فتح يا و سين - بر وزن « أسد » و به قرائتى ديگر « ليسع » بر وزن « ضيغم » اسم يكى از انبياى بنى اسرائيل است . قرآن كريم در اين آيه و همچنين در آيه « وَاذْكُرْ إِسْماعِيلَ وَالْيَسَعَ وَذَا الْكِفْلِ وَكُلٌّ مِنَ الأَخْيارِ » « 2 » نام او را با اسماعيل ذكر فرموده . و اما اينكه اين پيغمبر در چه زمانى مىزيسته و خاطرات زندگيش چه بوده ؟ قرآن چيزى از آن را بيان نكرده است .
هامش
( 1 ) سوره رعد آيه 17
( 2 ) سوره ص آيه 48