اسماعيل و تشريع دين حنيف در سوره هاى مكى نيامده ، جوابش آيات سوره ابراهيم ( ع ) است كه در مكه نازل شده و خداوند در آن ، دعاى ابراهيم ( ع ) را چنين حكايت نموده : « وَإِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِناً وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الأَصْنامَ » - تا آنجا كه مىفرمايد - « رَبَّنا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنا لِيُقِيمُوا الصَّلاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ » - تا آنجا كه مىفرمايد - « الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْماعِيلَ وَإِسْحاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعاءِ » « 1 » .
هم چنان كه نظير اين آيات در سوره صافات كه آن نيز مكى است و اشاره به داستان ذبح دارد آمده و ما در چند صفحه قبل آن را ايراد نموديم .
و اما اينكه گفتند : محمد ( ص ) بدين وسيله خود را از شر يهوديان معاصرش حفظ كرد و شجره خود را متصل به يهوديت ابراهيم ( ع ) نمود ، جوابش آيه « يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تُحَاجُّونَ فِي إِبْراهِيمَ وَما أُنْزِلَتِ التَّوْراةُ وَالإِنْجِيلُ إِلَّا مِنْ بَعْدِه أفَلا تَعْقِلُونَ » - تا آنجا كه مىفرمايد - « ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَلا نَصْرانِيًّا وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ » « 2 » است كه صراحتا مىفرمايد ابراهيم ( ع ) يهودى نبوده است .
اشكال دوم اين است كه : ستاره پرستانى كه قرآن ، احتجاج ابراهيم ( ع ) را عليه الوهيت آنها با جمله * ( « فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْه » ) * متعرض شده در شهر « حران » كه ابراهيم ( ع ) از « بابل » يا « اور » بدانجا مهاجرت كرد ، مىزيستند ، و لازمه اين معنا اين است
هامش
( 1 ) ياد آر وقتى كه ابراهيم عرض كرد : پروردگارا ! اين شهر ( مكه ) را مكان امن و امان قرار ده و من و فرزندانم را از پرستش بتان دور بدار . . . پروردگارا ! من ذريه و فرزندان خود را در وادى بى كشت و زرعى نزد بيت الحرام تو براى بر پا داشتن نماز مسكن دادم ، بار خدايا ! تو دلهاى مردم را به سوى آنها مايل گردان و به انواع ثمرات آنها را روزى ده باشد كه شكر تو را به جاى آرند . . . ستايش خداى را كه به من در پيرى دو فرزندم اسماعيل و اسحاق را عطا فرمود كه پروردگار من البته دعاى بندگان را خواهد شنيد . سوره ابراهيم آيه 35 - 39
( 2 ) اى اهل كتاب ! چرا در آيين ابراهيم با يكديگر مجادله مىكنيد كه هر يك به خود نسبت مىدهيد او را ، و حال اينكه فرستاده نشد تورات و انجيل مگر بعد از ابراهيم به قرنها فاصله ، آيا تعقل نمىكنيد . . . ابراهيم نه يهودى بود و نه نصرانى ، ليكن به دين حنيف توحيد و اسلام بود ، و هرگز از مشركين نبود . سوره آل عمران آيه 64 - 67