و امثال آن بود ، و اين دروغها دروغ بستن به خدا است ، و ستاره و ماه و خورشيد را به عنوان خدايى معرفى كردن است .
خواهيد گفت پس معناى « إِنِّي سَقِيمٌ » و همچنين معناى « بَلْ فَعَلَه كَبِيرُهُمْ » چيست ؟ و آيا به زعم شما دروغ هست يا نه ؟ جوابش اين است كه از قرائنى كه در آيه « فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ فَقالَ إِنِّي سَقِيمٌ » است ، به هيچ وجه دروغ بودن جمله « إِنِّي سَقِيمٌ » استفاده نمىشود ، شايد راستى ابراهيم ( ع ) كسالتى داشته ، و ليكن نه آن قدر كه از شكستن بتها بازش بدارد . و اما جمله « بَلْ فَعَلَه كَبِيرُهُمْ » - جوابش اين است كه اين حرف را در مقابل كسانى زده كه خودشان مىدانستهاند كه بتها از سنگ و چوب درست شدهاند و شعور و اراده اى ندارند . علاوه بر اين ، پس از گفتن اين حرف اضافه كرده است كه : « فَسْئَلُوهُمْ إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ - اگر اين بتها قادر بر تكلمند از خودشان بپرسيد » و معلوم است كه اين سنخ حرف زدن دروغ بشمار نمىآيد ، بلكه منظور از آن اسكات و الزام خصم و وادار ساختن او به اعتراف بر بطلان مذهب خويش است . و لذا مىبينيم كه قوم ابراهيم ( ع ) با شنيدن آن چاره اى جز اعتراف نديده و در جواب ابراهيم ( ع ) گفتند : « لَقَدْ عَلِمْتَ ما هؤُلاءِ يَنْطِقُونَ قالَ أفَتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّه ما لا يَنْفَعُكُمْ شَيْئاً وَلا يَضُرُّكُمْ أُفٍّ لَكُمْ وَلِما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّه » « 1 » .
اين در صورتى بود كه اين دو حديث اين سه گفتار ابراهيم را واقعا دروغ ندانند و اما اگر بگويند كه اين سه جمله از آن جناب دروغ حقيقى است جوابگويش صريح قرآن است كه ابراهيم ( ع ) را « صديق » ناميده و با بهترين ستايشها ستوده - چنان كه در فصل دوم گذشت . خواننده گرامى به همان فصل مراجعه كرده ، خودش قضاوت كند - .
با اين حال چطور انسان راضى مىشود كه چنين پيغمبر بزرگوارى كذاب و مردى دروغپرداز خوانده شود كه هر وقت دستش از همه جا بريده مىشود به دروغ تشبث مىكند ؟ و چطور ممكن است خداوند كسى را كه در راستى و درستى خدا را مراقب خود نمىداند به آن بيان عجيب مدح نموده و به فضائل كريمه اى بستايد ؟ .
روايات وارده از ائمه اهل بيت ( ع ) اصل داستان ابراهيم ( ع ) و ساره را تصديق كرده ، و ليكن مقام شامخ آن حضرت را از دروغ و هر چيز ديگرى كه منافى با قداست ساحت انبيا ( ع ) است منزه دانسته است ،
جامعترين رواياتى كه در اين باب
هامش
( 1 ) سوره انبيا آيه 67