صحيحى جهت اين گونه روايات ، آنها را حمل بر تقيه كنيم ، آن هم در باره مطلبى كه خود عامه هم در آن اختلاف دارند .
قمى در تفسير خود در ذيل آيه شريفه : * ( « وَكَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ . . . » ) *
مىگويد : پدرم براى من از اسماعيل بن مرار از يونس بن عبد الرحمن از هشام از ابى عبد اللَّه ( ع ) روايت كرد كه فرمود : براى ابراهيم از زمين و هر كه در آنست و از آسمان و هر كه در آن است و از ملكى كه آسمان را حمل مىكند و از عرش و كسى كه بر آن قرار دارد پرده بردارى شد ، و همين معنا براى رسول خدا و امير المؤمنين ( ص ) نيز بوده است . « 1 »
مؤلف : نظير اين روايت به دو طريق از عبد اللَّه مسكان و ابى بصير از امام صادق ( ع ) و به طريق ديگرى از عبد الرحيم از امام باقر ( ع ) در كتاب بصائر الدرجات « 2 » نقل شده ، عياشى « 3 » نيز اين روايت را به طريقى از زراره و ابى بصير از امام صادق ( ع ) و به طريق ديگرى از زراره و عبد الرحيم قصير از امام باقر ( ع ) نقل كرده است ، صاحب الدر المنثور « 4 » نيز آن را از ابن عباس و مجاهد و سدى كه از مفسرين گذشتهاند روايت كرده . و ما به زودى در بحثى كه در پيرامون عرش خواهيم داشت حديث امير المؤمنين ( ع ) را كه در كافى در باره معناى عرش است نقل خواهيم نمود . در اين روايت امير المؤمنين ( ع ) مىفرمايد منظور از آنانى كه در قرآن مىفرمايد عرش خداى را حمل مىكنند و كسانى كه پيرامون آنانند ، علمايى هستند كه خداى تعالى علم خود را بر آنان حمل نموده است ، و اين همان ملكوتى است كه خداى تعالى به اصفياى خود و به حضرت ابراهيم نشان داده و فرموده : * ( « وَكَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ » ) * « 5 » و نيز در همين حديث ساير اخبارى هم كه در باره معناى ارائه ملكوت وارد شده تفسير شده است و اين حديث بيان سابق ما را تاييد مىكند . و به زودى - ان شاء اللَّه - در سوره اعراف ، شرح مفصل اين حديث خواهد آمد .
در تفسير عياشى از ابى بصير از امام صادق ( ع ) روايت شده كه فرمود : وقتى
هامش
( 1 ) تفسير قمى ، ج 1 ، ص 205
( 2 ) بصائر الدرجات ، ص 106 ، ح 1 - 2 - 5
( 3 ) تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 363 ، ح 33 - 34 - 35
( 4 ) الدر المنثور ، ج 3 ، ص 23 - 24
( 5 ) كافى ، ج 1 ، ص 129 - 130 ، ح 1