« فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ » « 1 » و آيه « وَعِنْدَنا كِتابٌ حَفِيظٌ » « 2 » زيرا اين آيات به طورى كه ملاحظه مىكنيد دلالت دارند بر اينكه اين كتاب در عين اينكه مشتمل است بر جميع مشخصات حوادث و خصوصيات اشخاص و تغييراتى كه دارند در عين حال خودش تغيير و دگرگونى ندارد .
از اينجا معلوم مىشود كه : * ( « كِتابٍ مُبِينٍ » ) * از يك جهت با « مفاتح غيب » و خزينه هاى اشيايى كه نزد خدا است تفاوت و مغايرت دارد ، براى اينكه خداى تعالى آن مفاتح و خزينه ها را اينطور وصف فرموده كه داراى اندازه و قابل تحديد نيست ، وقتى محدود مىشود كه از آن خزينه ها بيرون شده و به اين عالم كه عالم شهود است نازل شود ، و كتاب مبين را اينطور وصف فرموده كه مشتمل است بر دقيقترين حدود موجودات و حوادث .
پس * ( « كِتابٍ مُبِينٍ » ) * از اين جهت با خزينه هاى غيب فرق دارد . كتاب مبين چيزى است كه خداى تعالى آن را به وجود آورده تا ساير موجودات را ضبط نموده و آنها را بعد از بيرون شدن از خزائن و قبل از رسيدن به عالم وجود و همچنين بعد از آن و بعد از طى شدن دورانشان در اين عالم حفظ نمايد ، شاهد اين معنا اين است كه خداى تعالى در قرآن ، در مواردى از اين كتاب اسم برده ، كه خواسته است احاطه علمى پروردگار را به اعيان موجودات و حوادث جارى جهان برساند ، چه آن موجودات و حوادثى كه براى ما مشهود است ، و چه آنهايى كه از ما غايب است ، و اما غيب مطلق را كه احدى را بدان راهى نيست ، اينطور وصف كرده كه اين غيب در خزينه ها و در مفاتحى قرار دارد كه نزد خدا است ، و كسى را جز خود او بر آن آگاهى نيست ، بلكه بعضى آيات دلالت و يا لا اقل اشعار دارد بر اينكه ممكن است ديگران هم بر كتاب نامبرده ، اطلاع پيدا كنند ، و ليكن احاطه بر خزينه هاى غيب مخصوص خدا است . مانند آيه « فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ ، لا يَمَسُّه إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ » « 3 » پس خزائن غيب و كتاب مبين در اينكه هر دو شامل تمامى موجوداتند تفاوت ندارند ، و همانطورى كه هيچ موجودى نيست مگر اينكه براى آن در نزد خدا خزينه اى است كه از آنجا مدد مىگيرد ، همچنين هيچ موجودى نيست مگر اينكه كتاب مبين آن را قبل از هستيش و در هنگام پيدايش ، و بعد از آن ، ضبط نموده و برمىشمارد ، جز اينكه كتاب مبين از خزينه هاى غيب درجه اش نازلتر است ، اينجا است كه براى هر
هامش
( 1 ) سوره بروج آيه 22
( 2 ) سوره ق آيه 4
( 3 ) در كتابى كه از خلق نهان است و جز پاكان به آن دسترسى ندارند . سوره واقعه آيه 79