بيان آيات
اين آيات نيز تتمه آياتى است كه در خصوص جنگ احد نازل شده ، و اين آيات متعرض مساله ديگرى است كه براى مسلمين پيش آمد و آن عبارت بود از تاسف و حسرتى كه از كشته شدن جنگجويانشان و بزرگانشان در دلشان پر شده بود ، و قلم درشت كشتگان از طايفه انصار بود ، چون از مهاجرين - بطورى كه گفته شده - به جز چهار نفر كشته نشدند ، و اين حدس انسان را قوى مىكند كه بيشتر مقاومت از ناحيه انصار ، و بيشتر ترس و وحشت از ناحيه مهاجرين بوده ، و مهاجرين قبل از انصار گريختند .
و كوتاه سخن اينكه آيات مورد بحث خطا و خبطى را كه باعث اين اسف و حسرت شد بيان مىكند ، و سپس به امر ديگرى اشاره مىكند كه زائيده آن أسف و حسرت بود ، و آن عبارت بود از سوء ظن به رسول خدا ( ص ) ، و اينكه آن جناب ، باعث شد كه مسلمانان گرفتار آن حسرت و أسف شوند ، و در آن مهلكه بيفتند ، و اين معنا از گفتار آنان استفاده مىشود ، گفتارى كه آيات : * ( « لَوْ كانُوا عِنْدَنا ما ماتُوا وَما قُتِلُوا . . . » ) * ، و گفتار منافقين در آيات آينده يعنى آيه : « لَوْ أَطاعُونا ما قُتِلُوا . . . » بر آن اشاره دارد چون خواستهاند بگويند :
« لو اطاعونا و لم يطيعوا رسول اللَّه » ، اگر اطاعت ما مىكردند ، و رسول خدا ( ص ) را اطاعت نمىكردند ، نه مىمردند و نه كشته مىشدند ، ( پس اگر رودربايستى نبود صريحا مىگفتند ) رسول خدا ( ص ) آنان را به كشتن داد .
و آيات مورد بحث بيان مىكند كه رسول خدا ( ص ) به احدى خيانت نمىكند و اين شان او نيست ، بلكه او كه فرستاده اى از ناحيه خداى تعالى است ، شريف النفس و كريم الاصل و عظيم الخلق است ، و به رحمتى از خداى تعالى داراى خويى نرم است ، از خطاكاران مردم عفو مىكند ، برايشان استغفار مىنمايد ، و در امور ، به دستور خداى تعالى با ايشان مشورت مىكند ، و خدا با فرستادن چنين پيامبرى بر آنان منت نهاده تا از ضلالت به سوى هدايت خارجشان كند .
* ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا . . . » ) *
منظور از اين كفار ( كه به مؤمنين مىفرمايد مثل آنان نباشيد ) خود كفارند ، ( چون ظاهر جمله « كَالَّذِينَ كَفَرُوا » همين است ) نه منافقان - كه بعضى گفتهاند - ، براى اين كه نفاق بدان جهت كه نفاق است منشا چنين سخنى - ( كه اگر با ما بودند كشته نمىشدند ) نمىشود ، و اگر
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 84
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٨٤