و اگر - در جنگ پيروز شويد ، و فضل و كرمى از خدا به شما برسد - و غنيمتى به دست آوريد - آن وقت بطور يقين خواهند گفت گويا هيچ رابطه مودتى با شما ندارند - : اى كاش با آنان مىبودم تا به فوزى بزرگ كامياب مىشدم ( 73 ) .
پس كسانى كه زندگى دنيا را مىفروشند ، و آخرت را مىخرند ، بايد در راه خدا پيكار كنند و كسانى كه در راه خدا پيكار مىكنند تا كشته شوند و يا بر دشمن چيره گردند به زودى اجرى عظيمشان مىدهيم ( 74 ) .
چرا در راه خدا و نجات بيچارگان از مردان و زنان و كودكان پيكار نمىكنند ؟ بيچارگانى كه مىگويند بار الها ما را از اين سرزمين كه مردمش همه ستمگرند بيرون كن ، و نجات بده ، و از ناحيه خود سرپرستى بر ايمان بفرست ، و يا از جانب خود يار و مدد كارى برايمان روانه كن ( 75 ) .
كسانى كه ايمان آوردهاند ، در راه خدا پيكار مىكنند ، و آنها كه كفر را پيشه خود كردهاند در راه طاغوت مىجنگند ، پس شما اى مؤمنان با ياران شيطان پيكار كنيد ، كه كيد شيطان هميشه ضعيف بوده است ( 76 )
.
بيان آيات
به طورى كه ملاحظه مىكنيد اين آيات در مقايسه با آيات قبل به منزله ذى المقدمة نسبت به مقدمه است . ساده تر بگويم آن آيات سخن از اطاعت خدا و رسول و اولى الامر داشت تا در اين آيات غرض از آن اطاعت را كه صبر در مقابل جهاد در راه خدا است بيان كند ، و معلوم است كه تحريك مؤمنين بسوى جهاد جز اين كه مردم مطيع خدا و رسول و اولى الامر باشند ، به نتيجه نمىرسد مخصوصا در ايامى كه اين آيات نازل مىشده مؤمنين در محنتى شديد قرار داشتند ، چون نزول اين آيات در ربع دوم از مدت اقامت رسول خدا ( ص ) در مدينه بوده ، كه دشمنان دين از هر طرف هجوم آوردند ، تا نور خدا را خاموش سازند ، و بنيان دين را كه در حال بالا رفتن بود براندازند ، رسول خدا ( ص ) از يك طرف با مشركين مكه و طاغوتهاى قريش مىجنگيد ، و از سوى ديگر سريه ( لشكر كوچك ) ها به اطراف شبه جزيره عربستان گسيل مىداشت ، و از سوى ديگر سرگرم استوار ساختن پايه هاى دين در بين مؤمنين بود ، و از سوى ديگر در داخل با جمعيت منافقين كه مردمى نيرومند و پولدار و صاحب نفوذ بودند رو به رو بود ، جمعيتى كه در روز جنگ احد معلوم شد عددشان از نصف مسلمانان خيلى كمتر نبوده ( در سابق كه روايات جنگ احد را نقل كرديم گذشت ، كه رسول خدا ( ص ) در روز جنگ احد با هزار نفر سرباز از شهر بيرون رفت و از اين عده