مىشود ، كه اهل حل و عقدش دچار غلط و خطا نمىشوند ، به اين معنا كه بر يك مساله خلاف واقع و اشتباهى متفق القول نمىشوند ، و در آنچه فتوا و نظريه مىدهند دچار خطا نمىگردند .
و اين احتمال علاوه بر اين كه باطل است ، چون با ناموس عمومى منافات دارد ، و آن اين است كه ادراك كل اهل حل و عقد چيزى جز ادراكهاى فرد فرد آنان نيست و وقتى فرد فرد اهل حل و عقد ممكن الخطا باشند كل ايشان نيز جايز الخطا خواهند بود ، علاوه بر اين ، اشكالى ديگر نيز بر آن وارد است ، و آن اين است كه اگر راى اولى الامر به اين معنا يعنى به معناى اهل حل و عقد - اينچنين پشتوانه اى شكست ناپذير دارد ، بايد هيچگاه از اثر دادن تخلف نكند ، و اگر چنين است پس اين همه اباطيل و فسادهايى كه عالم اسلامى را پر ساخته به كجا منتهى مىشود ؟ و از كجا سرچشمه گرفته است .
و چه بسيار مجالس مشورتى كه بعد از رحلت رسول خدا ( ص ) تشكيل گشت و در آن مجالس أهل حل و عقد از مسلمانان جمع شدند ، و براى امرى از امور مشورت كردند ، و متفقا نظريه اى را تصويب كردند و راه رسيدن به هدف را نيز پيش گرفتند ، ولى ثمره اى . جز گمراه تر شدن خود و بدبختتر كردن مسلمانان عايد اسلام نكردند ، و خيلى طول نكشيد كه بعد از رحلت آن جناب نظام الهى و عادلانه اسلام را به نظامى امپراطورى و ديكتاتورى مبدل كردند ، خواننده عزيز براى اين كه به اين گفته ما يقين حاصل كند لازم است فتنه هايى كه بعد از رحلت رسول خدا ( ص ) به پا خاست ، و در نتيجه آن فتنه ها خونهاى به ناحقى كه بر زمين ريخت و ناموسها كه به باد رفت ، و اموالى كه دستخوش غارت گرديد ، و احكامى كه از اسلام تعطيل شد ، و حدودى كه باطل گشت بررسى دقيق نموده سپس در مقام جستجو از منشا آن بر آمده ، ريشه يا بى كند ، و آن وقت از خود بپرسد آيا جز اين است كه يكتا عامل تمامى اين بدبختىها همان آراى اهل حل و عقد از امت بود ؟ و آيا جز اين بود كه نشستند و طبق هوا و هوسهاى خود تصميمهايى گرفتند و همان تصميمها را بر گردن مردم بيچاره تحميل نمودند ؟ .
آرى اين بود حال آن ركن اساسى كه به زعم آقايان دين خدا بر آن پايه گذارى شده بود ، و باز به زعم آقايان خداى تعالى در جمله * ( « وَأُولِي الأَمْرِ مِنْكُمْ » ) * مسلمانان را مامور به اطاعت از اين ركن اساسى يعنى اهل حل و عقد كرد اهل حل و عقدى كه به نظر آقايان همان كسانى بودند كه آيه مورد بحث معصومشان خوانده ( حال اگر معصوم نبودند چه مىكردند ؟ و چه گناه به جا مانده اى را مرتكب مىشدند ؟ و چه بلاى ديگرى را كه بر سر دين نياوردهاند مىآوردند ، خدا مىداند ) .
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 632
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٦٣٢