خوب وقتى سبب ، چنين سببى است ، بايد قرآن كريم حدود آن سبب و سعه دايره آن را بيان كند ، و اين منت را هم بر بشر بگذارد همانطور كه خداى تعالى بر بشر منت نهاد و براى هدايت او قرآن و محمد ( ص ) را فرستاد و وظيفه امت را معلوم كرد ، بايد در همان قرآن وظيفه اجتماعى اين عده كه نامش اهل حل و عقد است را نيز براى خود اهل حل و عقد بيان كند ، همانطور كه براى پيغمبرش آن را بيان كرد ، و نيز لازم است كه رسول خدا ( ص ) به امت خود و مخصوصا به نيكان از اصحاب خود بيان كند ، كه اهل حل و عقد بعد از من كه عنوانشان در قرآن « اولى الأمر » است چه كسانيند ، و چه حقيقتى دارند ، حد و مرزشان ، و سعه دايره عملشان چيست ، و چقدر است ، و آيا هيات حاكمه و يا بگو اهل حل و عقد و يا بگو « اولى الامر » در هر عصرى يك دسته هستند ، براى تمامى قلمرو اسلام ، و يا در هر جمعيتى اسلامى يك عده اولى الامر خواهند بود ، مثلا اعراب يك عده ، و آفريقائيها يك عده ، و شرقىها يك عده ، و همچنين هر جمعيتى يك عده اولى الامر براى خود دارند ، تا در بين ايشان در نفوس و اعراض و اموالشان حكم برانند ؟ .
و نيز لازم بود خود مسلمانان و مخصوصا اصحاب ، نسبت به اين مساله اهتمامى داشته باشند ، با يكديگر بنشينند بحث كنند ، و در آخر از رسول خدا ( ص ) توضيح بخواهند ، كه اولى الامر كيانند ؟ و آيا يك عده براى همه مسلمانان جهانند ؟ و يا براى هر جمعيتى يك عده اولى الامر خواهند بود هم چنان كه روايات پر است از سؤالهايى كه اصحاب از آن جناب كردهاند ، آن هم سؤالهاى پيش پا افتاده اى كه به قدر اين مساله اهميت نداشته و در قرآن كريم نيز از آن سؤالها چند نمونه آمده ، از آن جمله سؤال از « أهله » يعنى هلال هر ماه است ، كه فرموده : « يَسْئَلُونَكَ عَنِ الأَهِلَّةِ » « 1 » و از آن جمله سؤال از انفاق است كه در قرآن آمده :
« يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ » « 2 » ، و يا « يَسْئَلُونَكَ عَنِ الأَنْفالِ » « 3 » .
آيا خود و خدا جاى اين سؤال نيست ، كه چرا اصحاب از اين كه اولى الامر معصوم و يا بگو اهل حل و عقد معصوم چه كسانيند هيچ سؤالى نكردهاند ؟ و يا سؤال كردهاند ولى دست بازيگران سياست با آن سؤالها بازى كرده ، و در نتيجه به دست ما نرسيده ؟ و آيا مىتوان گفت كه خير چنين چيزى نبوده با اين كه مىدانيم مساله اولى الامر شدن خبرى نبوده كه با هوا و هوس اكثريت مردم آن روز مخالفت داشته باشد ، بلكه كمال موافقت را داشته ، هر كسى
هامش
( 1 ) سوره بقره آيه : 189 .
( 2 ) سوره بقره آيه : 215 .
( 3 ) سوره انفال آيه : 1 .