است ؟ علاوه بر اين كه در حديث آمده كه امت بر خطا اجتماع و اتفاق نمىكنند ، و شما مىخواهيد آن را معنا كنيد به اين كه خطا از اجتماع امت بر داشته شده ، و اين معنا غير آن معنا است .
آنچه از حديث بر مىآيد اين است كه خطاى در مساله اى از مسائل آن قدر فراگير نمىشود كه همه امت را به سوى خود بكشاند ، بلكه دائما كسانى در بين آنان خواهند بود كه پيرو حق و بر حق باشند ، حال يا همه امت بر حق و پيرو حق مىشوند ، و يا بعضى از آنان ، هر چند آن بعض ، يك نفر معصوم باشد ، در نتيجه مضمون روايت نامبرده موافق است با آيات و رواياتى كه دلالت دارند بر اين كه دين اسلام و ملت حق ، از صفحه زمين برانداخته نمىشود ، بلكه تا روز قيامت باقى خواهد ماند ، نظير آيه زير كه مىفرمايد : « فَإِنْ يَكْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَكَّلْنا بِها قَوْماً لَيْسُوا بِها بِكافِرِينَ » « 1 » و نيز مىفرمايد : « وَجَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِه » « 2 » ، و نيز مىفرمايد : « إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَه لَحافِظُونَ » « 3 » و نيز مىفرمايد : « وَإِنَّه لَكِتابٌ عَزِيزٌ ، لا يَأْتِيه الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْه وَلا مِنْ خَلْفِه » « 4 » و آياتى ديگر از اين قبيل . و مضمون روايت مورد بحث اختصاصى به امت محمد ( ص ) ندارد ، بلكه روايات صحيحى خلاف آن را مىرساند و آن رواياتى است كه از طرق مختلف از رسول خدا ( ص ) نقل شده كه - خلاصه اش اين است كه - امت يهود به هفتاد و يك فرقه منشعب شد ، و نصارا به هفتاد و دو فرقه و مسلمانان به هفتاد و سه فرقه منشعب مىشوند ، و همه اين فرقه ها در هلاكتند مگر يكى « 5 » ، و ما اين روايت را در بحث روايى كه در ذيل آيه : « وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّه جَمِيعاً » « 6 » داشتيم نقل كرديم .
و سخن كوتاه اين كه اگر سند روايت مورد بحث درست باشد هيچ بحثى در متن آن
هامش
( 1 ) اگر اينان - مردم معاصر رسول خدا ( ص ) - به دعوت اسلام كفر بورزند ، بدانند كه ما قومى ديگر را موكل كردهايم كه هرگز به آن كفر نخواهند ورزيد . سوره انعام آيه 89 .
( 2 ) خداى تعالى دين فطرت را و كلمه توحيد را كلمه اى باقى در نسل ابراهيم قرار داد . سوره زخرف آيه 28 .
( 3 ) اين ما بوديم كه قرآن را نازل كرديم ، و همين خود ما آن را حفظ خواهيم كرد . سوره حجر آيه 9 .
( 4 ) و اين كه اين قرآن كتابى است شكست ناپذير كه باطل نه در عصر نزولش بدان راه مىيابد ، و نه در اعصار بعد . سوره فصلت آيه 41 .
( 5 ) سفينة البحار ج 2 ص 359 .
( 6 ) سوره آل عمران آيه 103 .