است اگر منظور از اولى الأمر خصوص ولى امر معصوم باشد ، اين اشكال وارد مىشود كه الزاما بايستى جمع را بر مفرد حمل كنيد ، و بگوييد منظور از كلمه « اولى الامر » ولى امر مىباشد ، و اين خلاف ظاهر است .
عجيب بودن گفتار وى در اين است كه چگونه غفلت كرده از اين كه استعمال جمع در مفرد چيز نوظهورى نيست ، هم در لغت شايع است ، و هم قرآن كريم پر است از آن ، و اينك چند نمونه آن را نقل مىنماييم : « فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ » « 1 » ، « فَلا تُطِعِ الْكافِرِينَ » « 2 » « إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَكُبَراءَنا » « 3 » ، « وَلا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ » « 4 » ، « حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ » « 5 » « وَاخْفِضْ جَناحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ » « 6 » ، و از اين قبيل موارد مختلفه اى كه يا در اثبات يا در نفى ، يا در اخبار و يا در انشاء كلمه جمع در مفرد استعمال شده است .
آنچه از حمل جمع بر فرد ، خلاف ظاهر است اين است كه لفظ جمع را اطلاق كنند و يكى از آحاد آن را اراده نمايند ( مثلا پدرى به فرزندش بگويد : ( علما را احترام كن ) ، و منظورش از علما فقط يك عالم باشد ، به طورى كه اگر فرزند ، عالمى ديگر را احترام نمايد اعتراض كند كه من كى به تو گفتم اين آقا را احترام كنى ، منظورم از علما فقط و فقط فلان عالم است ) ، نه اين كه حكم را طورى روى جمع ببرد كه يك حكمش به عدد موضوعاتى كه دارد منحل به احكامى متعدد شود ، مثل اين كه همان پدر به فرزندش بگويد : ( علماى شهر را احترام كن ) ، كه معنايش چنين مىشود : ( اين عالم را احترام كن ) ، ( اين را نيز احترام نما ) ، و همچنين به طورى كه اگر فرضا در آن شهر هزار دانشمند باشد و پدر خواسته باشد هزار بار گفتار خود را تكرار كند به جاى آن يك بار بطور كلى مىگويد : ( علماى شهر را احترام كن ) ، اين طور سخن گفتن نه تنها خلاف ظاهر نيست بلكه مطابق ظاهر است .
البته اين احتمال را دادهاند كه مراد از كلمه : « اولى الامر » - يعنى همينهايى كه متعلق وجوب اطاعتند - مجموع من حيث المجموع هيات حاكمه باشد ، هياتى كه از عده اى معدود تشكيل مىشود ، و هر يك از آنان فردى از اولى الامرند ، به اين معنا كه هر يك به قدر
هامش
( 1 ) اطاعت نكن دروغگويان را سوره قلم آيه 8 .
( 2 ) اطاعت نكن كافران را . سوره فرقان آيه 52 .
( 3 ) همانا ما اطاعت كرديم آقايان و بزرگان خود را . سوره احزاب آيه 67 .
( 4 ) اطاعت نكنيد امر اسراف كنندگان را . سوره شعراء آيه : 151 .
( 5 ) محافظت كنيد بر نماز . سوره بقره آيه 238 .
( 6 ) خود را در مقابل مؤمنين كوچك كن . سوره حجر آيه 88 .