معنايش اين باشد كه اطاعت كنيد اولى الأمرى را كه از خودتان باشد ، و اين قيد به همان معنايى است كه قيد « منهم » در آيه : « هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ » « 1 » به آن معنا است و همچنين در آيات زير و نيز در دعايى كه از حضرت ابراهيم ( ع ) نقل كرده مىفرمايد : « رَبَّنا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ » « 2 » ، و نيز در باره رسولان الهى فرموده : « رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آياتِي » « 3 » .
منظور ما از اين گفتار اين است كه خواننده را متوجه مردود بودن گفتار بعضى از مفسرين در معناى كلمه « منكم » بكنيم ، آن مفسر گفته : از اين كلمه كه « اولى الامر » مقيد به آن شده به خوبى استفاده مىشود : كه اولى الأمر نيز فردى از افراد معمولى جامعه است ، مىفرمايد « اولى الأمر » را كه فردى مثل خود شما مؤمن است ، و مثل خود شما گاهگاهى گناه و خطا مىكند اطاعت كنيد . مفسر نام برده با اين تفسير خواسته است اعتبار مساله عصمت از « اولى الأمر » را بيندازد .
مطلب ديگرى كه در باره كلمه « اولى الأمر » مورد بحث قرار گرفته ، اين است كه معناى اين كلمه از نظر مصاديقى كه دارد چيست ؟ آيا با اين كه اين كلمه اسم جمع است ، منظور دسته دسته هايى هستند كه هر دسته اى به عنوان اهل حل و عقد در هر عصرى امور مسلمين را اداره مىكنند ، و يا منظور فرد فرد معصومينند ، كه يكى پس از ديگرى زمام امور مسلمين را به دست مىگيرند ، ؟ آنچه در به دو نظر احتمالش به ذهن مىرسد اين است كه منظور فرد فرد معصوميناند كه اطاعتشان بر خلق واجب شده ، و يكى پس از ديگرى زمام امور را به دست گرفتند و وجوب اطاعتشان بر مردم را تنها از نظر لفظ به جمع آنان نسبت داده در حقيقت معناى جامعى از معصومين در نظر گرفته و لفظ « اولى الأمر » را در آن استعمال كرده همانطور كه خود ما نيز در گفتگوهاى خود مىگوييم : ( نمازهايت را بخوان ) و ( بزرگانت را اطاعت كن ) و ( گوش به فرمان بزرگان قومت باش ) ، با اين كه هر وقت انسان نماز بخواند يك نماز مىخواند نه همه نمازها را و همچنين اطاعت از بزرگان قوم ، و گوش دادن به سخنان بزرگتر خود .
يكى از سخنان عجيب كه در اين مورد گفته شده گفتار فخر رازى است « 4 » كه گفته
هامش
( 1 ) ( او كسى است كه در ميان مردم امى رسولى كه از خودشان بود مبعوث كرد ) سوره جمعه آيه 2 .
( 2 ) ( پروردگارا رسولى از آنان و در بين آنان مبعوث فرما ) سوره بقره آيه 129 .
( 3 ) ( اى بنى آدم اگر رسولانى از خود شما برايتان آمد كه آيات مرا بر شما تلاوت كنند چنين و چنان كنيد ) سوره اعراف آيه 35 .
( 4 ) تفسير كبير فخر رازى ج 10 ص 146 .