گفتيم آياتى كه متعرض مساله شراب شده پنج طايفه است ، و اگر اين پنج طايفه را پهلوى هم بگذاريم ، اين معنا به دست مىآيد كه آيه مورد بحث بعد از آيه شريفه : « تَتَّخِذُونَ مِنْه سَكَراً وَرِزْقاً حَسَناً » « 1 » ، و آيه شريفه : « قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَما بَطَنَ وَالإِثْمَ » « 2 » ، و قبل از آيه شريفه : « يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُما أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما » ، و نيز پيش از آيه شريفه : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصابُ وَالأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوه » « 3 » ، نازل شده ، و آيه سوره مائده ، آخرين آيه اى است كه در باره شراب نازل شده .
( چون آيه 67 سوره نحل تنها از زشتى مى ، به اين مقدار اكتفاء نموده كه آن را در مقابل رزق خوب ذكر نموده ، فرمود : ( از انگور شراب و رزق خوب مىگيريد ) و آيه 33 سوره اعراف بطور كلى مىفرمايد : ( بگو پروردگار من تنها فواحش ظاهرى و باطنى و اثم را تحريم كرده ) ، و آيه مورد بحث به نماز ايستادن در حال مستى را نهى فرموده ، و آيه 219 سوره بقره تكيه روى شراب كرده ، مىفرمايد : ( از تو از شراب و قمار مىپرسند ، بگو در آن دو آثار سوء بسيارى است ، و منافعى هم براى مردم هست ) و در آيه 90 سوره مائده صريحا مىفرمايد : ( هان اى كسانى كه ايمان آوردهايد شراب و قمار و معاملات معروف به ازلام و نيز بتپرستى تنها پليدى و از عمل شيطان است ، بايد كه از آنها اجتناب كنيد ) .
البته به وجهى ديگر ممكن است ترتيب را طورى ديگر تصور نمود ، به اين كه بگوييم اولين آيه در باره خمر آيه سوره نحل ، و دومين آيه سوره اعراف ، و سومين آيه سوره بقره ، و چهارمين آيه نساء ، و در آخر آيه مائده باشد ، ولى بنا بر اين ترتيب نهى قطعى از نوشيدن خمر بر خلاف ترتيب قبلى واقع مىشود ، به اين معنا كه آيه سوره اعراف نهى بدون تفسير و آيه سوره بقره نهى قطعى است ولى از آنجايى كه مسلمانان با نازل شدن اين نهى قطعى ، باز در اجتناب از نوشيدن آن سهلانگارى مىكردند ، بار ديگر در سوره نساء به طور جزم از آن نهى شدند و در سوره مائده براى اين كه گمان نكنند در بعضى از احوال نوشيدن آن جايز است ، به طور مطلق و در همه احوال از آن نهى گرديدند .
و خواننده عزيز اگر در مضامين آيات نامبرده دقت كند ، شايد بتواند ترتيب اول را بر ترتيب دوم ترجيح دهد ، و بگويد بعد از نهى صريح كه در آيه بقره آمده ديگر معنا ندارد كه از
هامش
( 1 ) سوره نحل آيه 67 .
( 2 ) سوره اعراف آيه 33 .
( 3 ) سوره مائده آيه 90 .