را تعليل كند ، و آن مطلب اين است كه روز قيامت همه چيز آنان براى خداى تعالى بروز مىكند ، چيزى از آنان براى خدا پوشيده نمىماند ، زيرا تمام اعمالى كه كردهاند نزد خدا ظاهر مىشود ، و قهرا با حضور اعمالشان ، احوالشان نيز معلوم مىشود ، و علاوه بر اين اعضاى بدنشان و همچنين انبيا و ملائكه و ديگران همه عليه آنان شهادت مىدهند ، و خود خدا نيز در ما وراى همه آن گواهان محيط بر آنان خواهد بود ، در اين هنگام است كه آرزو مىكنند اى كاش وجود نمىداشتند ، و با مشاهده اين همه شهادت و اين همه رسوايى ديگر جايى براى حاشا كردن نمىبينند ، خودشان نيز به همه كارهاى زشت خود اقرار مىكنند .
و اما اينكه در جاى ديگر فرموده : « يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّه جَمِيعاً فَيَحْلِفُونَ لَه كَما يَحْلِفُونَ لَكُمْ » ، ( روزى كه خدا همه آنان را مبعوث كند ، براى خدا سوگند مىخورند ، همانطور كه براى شما سوگند مىخورند ) « 1 » ، و در مقام حاشا كردن بر مىآيند ، به زودى انشاء اللَّه خواهيم گفت كه اين حاشا كردن منافاتى با مطلب اين جا ندارد ، زيرا گفتيم در آن روز همه باطن آنها ظهور مىكند يكى از امور باطنى آنان ملكه دروغگويى آنان است ، آن روز اين ملكه نيز بروز مىكند ، و با اين كه همه حقايق را از پرده برون افتاده مىبينند ، باز دروغ مىگويند ، و اين دروغگويى ظهور همان ملكه است ، نه اين كه بخواهند حقايق را پنهان بدارند ، چون گفتيم آن روز ، روز بروز حقايق است ، روزى است كه چيزى بر خدا پوشيده نيست ، پس اين دروغشان در زمانى است كه همه باطنشان ظاهر شده ، و ديگر كتمان معنا ندارد .
بحث روايتى
در تفسير عياشى در ذيل آيه * ( « وَبِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً . . . » ) * ، از سلام جعفى از امام ابى جعفر ( ع ) ، و از ابان بن تغلب از امام صادق ( ع ) روايت آورده كه فرمودند : اين آيه شريفه در باره رسول خدا ( ص ) و على ( ع ) نازل شده ( مىفرمايد امت اسلام بايد به دو پدر خود رسول خدا ( ص ) و على ( ع ) احسان كنند ) « 2 » .
آن گاه گفته : نظير اين مطلب در حديث ابن جبلة آمده ، و آن گاه مىگويد : از رسول خدا ( ص ) روايت شده : كه والدين مسلمانان ، من و على هستيم .
هامش
( 1 ) سوره مجادله آيه 18 .
( 2 ) و نيز مناقب ج 3 ص 105 سطر 5 - 9 .