مهربانند .
و در آيه : « لِتَسْكُنُوا إِلَيْها وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً » « 1 » مودت و رحمت را كه امورى عاطفى هستند ، دو تا نعمت از نعم خود شمرده و فرموده ، از جنس خود شما ، همسرانى برايتان قرار داد ، تا دلهايتان با تمايل و عشق به آنان آرامش يابد ، و بين شما مردان و همسران مودت و رحمت قرار داد ، و در آيه : « قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّه الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبادِه وَالطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ » « 2 » علاقه به زينت و رزق طيب را كه آن نيز مربوط به عواطف است مشروع معرفى نموده ، به عنوان سرزنش از كسانى كه آن را حرام دانستهاند ، فرموده : ( بگو چه كسى زينتها و رزق طيب را كه خدا براى بندگانش پديد آورده تحريم كرده است ؟ ) .
چيزى كه هست قرآن كريم عواطف را از راه هماهنگ شدن با عقل تعديل نموده ، عنوان پيروى عقل به آنها داده است ، به طورى كه عقل نيز سركوب كردن آن مقدار عواطف را جايز نمىداند .
در بعضى از مباحث سابق نيز گذشت كه يكى از مراحل تقويت عقل در اسلام اين است كه احكامى را كه تشريع كرده بر اساس تقويت عقل تشريع كرده ، به شهادت اين كه هر عمل و حال و اختلافى كه مضر به استقامت عقل است و باعث تيرگى آن در قضاوت و در اداره شؤون مجتمعش مىشود تحريم كرده ، نظير شرب خمر ، و قمار ، و اقسام معاملات غررى ، و دروغ ، و بهتان ، و افترا ، و غيبت ، و امثال آن .
خوب معلوم است كه هيچ دانشمندى از چنين شريعتى و با مطالعه همين مقدار از احكام آن جز اين توقع ندارد كه در مسائل كلى و جهات عمومى و اجتماعى زمام امر را به كسانى بسپارد كه داشتن عقل بيشتر امتياز آنان است ، چون تدبير امور اجتماعى از قبيل حكومت و قضا و جنگ نيازمند به عقل نيرومندتر است ، و كسانى را كه امتيازشان داشتن عواطف تند و تيزتر و اميال نفسانى بيشتر است ، از تصدى آن امور محروم سازد ، و نيز معلوم است كه طايفه مردان به داشتن عقل نيرومندتر و ضعف عواطف ، ممتاز از زنانند ، و زنان به داشتن عقل كمتر و عواطف بيشتر ممتاز از مردانند .
و اسلام همين كار را كرده ، و در آيه اى كه گذشت فرموده : * ( « الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ » ) * ، سنت رسول خدا ( ص ) نيز در طول زندگيش بر اين جريان داشت ،
هامش
( 1 ) سوره روم آيه 21 .
( 2 ) سوره اعراف آيه 32 .